[{"data":1,"prerenderedAt":317},["ShallowReactive",2],{"istota-home-articles":3},[4,136,208],{"id":5,"date":6,"date_gmt":7,"guid":8,"modified":10,"modified_gmt":11,"slug":12,"status":13,"type":14,"link":9,"title":15,"content":17,"excerpt":20,"featured_media":22,"comment_status":23,"ping_status":24,"template":25,"class_list":26,"yoast_head":31,"yoast_head_json":32,"istota_meta":110,"istota_comments_count":22,"_links":113},1683,"2026-08-06T21:34:01","2026-08-06T20:34:01",{"rendered":9},"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji/","2026-08-06T21:42:55","2026-08-06T20:42:55","harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji","publish","istota_article",{"rendered":16},"Harcerski hereticon 3 – „Ex abstinentiam nulla harcerstwo”, czyli harcerski dogmat o abstynencji",{"rendered":18,"protected":19},"\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Czuwajcie!\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Trzy dni temu na łamach czasopisma „Azymut ZHR”, w tym poście: \u003Ca href=\"https://www.facebook.com/azymut.pismo/posts/1148509459265729\">https://www.facebook.com/azymut.pismo/posts/1148509459265729\u003C/a> został zamieszczony następujący cytat z książki hm. Marka Gajdzińskiego „Harcerski System Wychowania”:\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">\u003Cimg loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1681 aligncenter\" src=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n-300x253.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"253\" srcset=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n-300x253.jpg 300w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n-1024x863.jpg 1024w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n-768x647.jpg 768w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n-1536x1295.jpg 1536w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n.jpg 1880w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" />\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\"> Ze strony zawartej w Metodzie Skautowej zasady pozytywności w pełni się pod tym podpisuję. Jak jednak pogodzić to z wpisaną w Prawie Harcerskim, a akcentowaną szczególnie przez ZHR, abstynencją? Zadawszy to pytanie, dostałem odpowiedź z dalszą częścią cytatu z Dh. Marka, którą zamieszcza poniżej:\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">\u003Cem>Wróćmy teraz do zakazów zawartych w dziesiątym punkcie Prawa Harcerskiego. Bez wątpienia jest to pewnego rodzaju, metodyczna niekonsekwencja w odniesieniu do pozytywnego charakteru naszych oddziaływań wychowawczych. Jednak ma swoje głębokie uzasadnienie. Dzięki niej harcerstwo stawia swoim członkom pewien wyrazisty warunek uczestnictwa w ruchu. Abstynencja jest czytelnym wyznacznikiem tego, czy ktoś chce być harcerzem czy nie. Jest jasno zarysowaną linią graniczna, poza którą nie ma już harcerstwa. Zauważmy, że jest to warunek bardzo łatwy do spełnienia, zwłaszcza dla chłopców. Nieco trudniejszy dla dorosłych instruktorów, ale przecież bez pokonywania trudności nie ma wychowania.\u003C/em>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">\u003Cem> \u003C/em>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Pod postem wywiązała się też nieco szersza dyskusja, jakże często już w polskim harcerstwie toczona. Chciałem napisać po prostu nieco obszerniejszą polemikę w komentarzu, a skończyło się na felietonie – zatem graj muzyko 😎 !\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Toczyłem tę dyskusję już setki razy, najpierw jako członek ZHP, gdy jeszcze było abstynenckie. Przypomnę, że obecnie w ZHP jest, nazwijmy to, „abstynencja Schrödingera”, czyli abstynencja jednocześnie nie jest (miażdżąca przewaga głosów Zjazdu ZHP z 2017 roku, czyli kilka miesięcy po moim przejściu do ZHR), jak i jest (późniejszy komentarz do Prawa Harcerskiego, autorstwa Rady Naczelnej ZHP, niejako siłowo próbujący anulować postanowienie Zjazdu). De facto jednak uważam, że decydujący dla ZHP był znoszący abstynencję głos Zjazdu, jako najwyższej władzy w Związku. Czyli z jednej strony mamy już nie abstynenckie ZHP, z częścią środowisk, nie uznających tej zmiany i nadal stosujących stare Prawo Harcerskie, a z drugiej, nadal całkowicie tradycyjnie abstynencki ZHR, jako bodajże ostatnią ogólnopolską, abstynencką organizację harcerską (są oczywiście jeszcze mniejsze, lokalne organizacje harcerskie, które nadal są abstynenckie, jak choćby Stowarzyszenie Harcerskie czy „Leśna Szkółka”, która Prawo Harcerskie poszerzyła nawet o wpisanie wyraźnie nakazu abstynencji od narkotyków). Z kolei ZHP poza granicami Kraju zniosło abstynencję w Prawie Harcerskim, o ile dobrze pamiętam, już w 1947 roku. Zresztą, zniesienie abstynencji w ZHP przewidziałem już podczas pisania mojej pracy licencjackiej o tematyce harcersko – skautowej i badania w roku akademickim 2014/2015. Już w tamtym czasie postrzeganie tej kwestii w poszczególnych organizacjach harcerskich było inne, więc zmiana formalna była tylko kwestią czasu.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Dziękuję Azymutowi za dodanie kontekstu do cytatu. Faktycznie, abstynencja wpisana wyraźnie w Prawie Harcerskim, to, jak pisze Autor tekstu, „pewnego rodzaju, metodyczna niekonsekwencja”, względem Metody Skautowej. Celowo napisałem pierwszy z moich komentarzy pod Waszym wpisem, również dlatego, że uważam, że takie cytaty muszą być zamieszczane w kontekście, choćby można go zamieścić w opisie posta do ramki ze zdjęciem. Mam nadzieję, że zadziała to, jako konstruktywna krytyka i w przyszłości potrzebny kontekst będzie zamieszczany, jeśli nie ma miejsca w grafice, to bezpośrednio w opisie posta 😊 . Inaczej wypacza się sens całej wypowiedzi Autora tekstu źródłowego.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Dla mnie jako skautowego konserwatysty, ten jeden argument wystarczyłby do podważenia zasadności abstynencji w harcerstwie. Metoda Skautowa winna być stosowana całościowo i skauting nie powinien pozwalać na żadne, jak to określił Autor, „metodyczne niekonsekwencje”. Baden-Powell pisał w „Scouting for Boys” po prostu: „scout is not a fool” i odradzał korzystanie z używek. Przy tym apelował jednak bezpośrednio do zdrowego rozsądku chłopców, nie zakazywał tego wyraźnie w Prawie Skautowym – nie bez przyczyny. Tego rodzaju niekonsekwencja względem Metody Skautowej niesie ze sobą parę zagrożeń – po pierwsze, efekt Zakazanego Owocu – nawet nasi podopieczni mogą sięgać po używki częściej, z czystej przekory. Poza tym, będą chcieli powetować sobie ten zakaz z nawiązką, po odejściu z ZHR – już kilkukrotnie spotkałem się ze stwierdzeniem, że „byli ZHRowcy piją najwięcej” lub, pozostając w ZHR, jako dorośli, sięgną po używki nie wymienione w Prawie Harcerskiem, jak np. zażywanie tytoniu w formie tabaki (bo to nie palenie) lub palenie e-papierosów (bo to owszem, palenie, ale nie tytoniu) – oba te przykłady pochodzą z ZHR. Jak bardzo byśmy Prawo Harcerskie poszerzali, zawsze znajdzie się używka, którą ktoś sobie obejdzie. Dlaczego? Bo taką przekorę powoduje zakaz, niezgodny z Metodą Skautową. Moim zdaniem jako ZHR, osiągamy tutaj efekt przeciwny od zamierzonego, co jest właśnie konsekwencją niestosowania Metody Skautowej w tym jednym aspekcie. Z drugiej strony, mamy choćby przykład „Zawiszy” – Skautów Europy, którzy nie są abstynentami, a myślę, że nikt z nas nie pokusiłby się o stwierdzenie, że osiągają gorsze efekty wychowawcze. Kolejnym negatywnym aspektem jest tu postrzeganie instruktorów i instruktorek ZHR, czyli chrześcijan, jako niespójnych, przez harcerzy i skautów, chrześcijanami nie będących, jak i lęk wśród części podopiecznych – katolicy i prawosławni, wyznający doktrynę o transsubstancjacji, jak i część ewangelików, wyznający doktrynę o konsubstancjacji, w tym luteranie, zgodnie stwierdzą, że choć podczas przeistoczenia zmienia się istota i chleb i wino zmienia się prawdziwie w Ciało i Krew Chrystusa, to przymioty tych Darów, w tym działanie alkoholu, pozostają te same. Nie wiem, czy spotkaliście się z zalęknionym pytaniem młodej harcerki, czy jako harcerka, może przyjmować Komunię pod dwoma postaciami, ale uwierzcie mi – takie pytania się zdarzają. W liturgii bizantyjsko – słowiańskiej i wielu innych rytach Komunia jest udzielana wyłącznie w ten sposób. Jako instruktorzy ZHR, czyli, przynajmniej wg Statutu, wyłącznie chrześcijanie, doskonale rozumiemy to rozróżnienie. Tyle że skautami są członkowie wielu różnych religii, jak również ateiści i agnostycy. Jak zatem odbierze to dziecko, niewierzące, a dopiero poszukujące, które przystąpi do ZHR? Właśnie jako niespójność. Jak odbierze to instruktor harcerski lub skautowy spoza ZHR – agnostyk, ateista, żyd, muzułmanin, hinduista, buddysta, etc.? Również jako niespójność.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Wracając do samej dyskusji – jak mówiłem, toczyłem ją już setki razy i zazwyczaj komentarze są podobne, często niestety pokazujące, na jak niskim, niestety, poziomie erystycznym stoimy czasem, jako harcerze i harcerki. Znów pojawiła się równia pochyła, argumentacja ad extremum i ad hominem. Stosowane są często kalki pojęciowe na zasadzie – „członek ZHP – lewak – pijak”, „członek ZHR – prawak – abstynent”. Tymczasem rzeczywistość jest o wiele bogatsza i bardziej skomplikowana. Ja zaś, jak zwykle, odniosę się do argumentacji pozamerytorycznej tą samą wypowiedzią. Obecnie jestem harcerzem ZHR, będącym przeciwnikiem abstynencji, wpisanej w Prawie Harcerskim. Co oczywiście NIE ZNACZY, że tej zasady nie przestrzegam, albo, że czuję się, jak to zaznaczył jeden z uczestników dyskusji częścią społeczeństwa, które jest „tak bardzo rozpite, że nie wyobraża sobie, że nie można nie pić i biernie bądź aktywnie wywiera presję na abstynentów”. Moim założeniem jest jedynie dbałość o pełną spójność polskiego Prawa Harcerskiego z Metodą Skautową. I tyle. Nie ma tu żadnych ukrytych motywów. Tym bardziej, że w ciągu moich osiemnastu już lat, spędzonych w harcerstwie, miałem parę miesięcy, gdy, jak to się mówi w ZHR, „nie byłem harcerzem”. Nadal alkohol nie był dla mnie żadną wartością, po którą warto byłoby mi sięgnąć – w ślad za Baden-Powellem, nie uważałem tego po prostu za pożyteczne, bo „scout is not a fool”, a nie, bo mam jakiś zakaz w Prawie. Za granicą mówi się „Once a scout – always a scout” i to kolejny punkt. Poprawnie skonstruowane Prawo Skautowe nie doprowadziłoby w ogóle do takiej konstrukcji, jak „były harcerz”, która jest stosowana właśnie ze względu na abstynencję. A moje poglądy polityczne określiłbym raczej jako konserwatywne, choć i one przecież również nie występują w pakietach – tyle że poglądy miałem takie same jeszcze będąc członkiem ZHP, tym bardziej, że często w ZHR nie zauważa się tradycyjnych środowisk harcerskich poza ZHR, jak właśnie moje, które działa przy parafii oo. Kapucynów.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400\">\u003Cimg loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1682 aligncenter\" src=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/zyd-ale-po-co-o-tym-mowic-to-niedobra-jest-300x269.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"269\" srcset=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/zyd-ale-po-co-o-tym-mowic-to-niedobra-jest-300x269.jpg 300w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/zyd-ale-po-co-o-tym-mowic-to-niedobra-jest.jpg 735w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" />\u003Cbr />\n\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">W kolejnej części chciałbym odnieść się jeszcze do jednego fragmentu przytoczonej wypowiedzi Dh. Marka: „Abstynencja jest czytelnym wyznacznikiem tego, czy ktoś chce być harcerzem czy nie. Jest jasno zarysowaną linią graniczna, poza którą nie ma już harcerstwa”. Otóż nie, nie jest. To linia graniczna przynależności do ZHR, nie do harcerstwa. Autor nawet nie próbuje obronić tej tezy, tylko przyjmuje ją za pewnik. Celowo nie użyłem w moim pierwszym komentarzu wyrażenia „dogmat o abstynencji”. Założyłem, że najprawdopodobniej wypłynie ono w trakcie dyskusji i nie zawiodłem się. „Jest jasno zarysowaną linią graniczna, poza którą nie ma już harcerstwa”. „Ex Ecclesiam nulla salus” – „Ex abstinentiam nulla harcerstwo”. Tak właśnie konstruuje się dogmaty. O których nie wolno dyskutować, bo „to niedobra jest”, a o których dyskusje działają często na zasadzie „Dobrze, a teraz podyskutujmy, czemu abstynencja w harcerstwie jest dobra, a używki są złe”. To takie wygodne.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Podsumowując, jak wg mnie jako kadra ZHR, powinniśmy pracować z abstynencją? Na pewno nie demonizować alkoholu – tłumaczyć podopiecznym, że można spożywać go w życiu dorosłym z umiarem, np. toast na weselu, lampka dobrego wina z okazji rocznicy ślubu, etc. i nie musi to być złe, ale że, mimo to, my jesteśmy abstynentami, bo z tym wiąże się przynależność do ZHR. Pokazać korzyści, wynikające z niekorzystania z używek, na zasadzie racjonalnej, jak Baden-Powell, ale nie akcentując przede wszystkim zakazu, a dobre strony takiej postawy. Jednocześnie, nie możemy czynić z abstynencji w harcerstwie dogmatu i warunku bycia częścią ruchu harcerskiego w ogóle, jak i powinniśmy móc swobodnie i merytorycznie na ten temat dyskutować.\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400\">Czuwaj!\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">Z Błękitnym Niebem!\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400\">HR Piotr Pojnar – „Wytrwały Ślimak”\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Csmall>Nota redakcyjna: Tekst jest przedrukiem artykułu opublikowanego pierwotnie na blogu \u003Ca href=\"https://slimakowylas.blogspot.com/2022/05/normal-0-21-false-false-false-pl-x-none.html?m=1\">Ślimakowy Las \u003C/a> 18.05.2022r. \u003C/small>\u003Csmall>Publikacja za zgodą oraz na prośbę autora.\u003C/small>\u003C/p>\n",false,{"rendered":21,"protected":19},"\u003Cp>Wracając do samej dyskusji – jak mówiłem, toczyłem ją już setki razy i zazwyczaj komentarze są podobne, często niestety pokazujące, na jak niskim, niestety, poziomie erystycznym stoimy czasem, jako harcerze i harcerki. Znów pojawiła się równia pochyła, argumentacja ad extremum i ad hominem. Stosowane są często kalki pojęciowe na zasadzie – „członek ZHP – lewak – pijak”, „członek ZHR – prawak – abstynent”. Tymczasem rzeczywistość jest o wiele bogatsza i bardziej skomplikowana…\u003C/p>\n",0,"open","closed","",[27,14,28,29,30],"post-1683","type-istota_article","status-publish","hentry","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>Harcerski hereticon 3 – „Ex abstinentiam nulla harcerstwo”, czyli harcerski dogmat o abstynencji - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"Harcerski hereticon 3 – „Ex abstinentiam nulla harcerstwo”, czyli harcerski dogmat o abstynencji - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:description\" content=\"Wracając do samej dyskusji – jak mówiłem, toczyłem ją już setki razy i zazwyczaj komentarze są podobne, często niestety pokazujące, na jak niskim, niestety, poziomie erystycznym stoimy czasem, jako harcerze i harcerki. Znów pojawiła się równia pochyła, argumentacja ad extremum i ad hominem. Stosowane są często kalki pojęciowe na zasadzie – „członek ZHP – lewak – pijak”, „członek ZHR – prawak – abstynent”. Tymczasem rzeczywistość jest o wiele bogatsza i bardziej skomplikowana...\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-06T20:42:55+00:00\" />\n\u003Cmeta property=\"og:image\" content=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n.jpg\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:width\" content=\"1880\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:height\" content=\"1585\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:type\" content=\"image/jpeg\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" />\n\t\u003Cmeta name=\"twitter:data1\" content=\"9 minut\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji\\/\",\"name\":\"Harcerski hereticon 3 – „Ex abstinentiam nulla harcerstwo”, czyli harcerski dogmat o abstynencji - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/08\\/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n-300x253.jpg\",\"datePublished\":\"2026-08-06T20:34:01+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-06T20:42:55+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/08\\/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/08\\/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n.jpg\",\"width\":1880,\"height\":1585},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Harcerski hereticon 3 – „Ex abstinentiam nulla harcerstwo”, czyli harcerski dogmat o abstynencji\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":33,"robots":34,"canonical":9,"og_locale":40,"og_type":41,"og_title":33,"og_description":42,"og_url":9,"og_site_name":43,"article_publisher":44,"article_modified_time":45,"og_image":46,"twitter_card":52,"twitter_misc":53,"schema":55},"Harcerski hereticon 3 – „Ex abstinentiam nulla harcerstwo”, czyli harcerski dogmat o abstynencji - Czarny Szlak",{"index":35,"follow":36,"max-snippet":37,"max-image-preview":38,"max-video-preview":39},"index","follow","max-snippet:-1","max-image-preview:large","max-video-preview:-1","pl_PL","article","Wracając do samej dyskusji – jak mówiłem, toczyłem ją już setki razy i zazwyczaj komentarze są podobne, często niestety pokazujące, na jak niskim, niestety, poziomie erystycznym stoimy czasem, jako harcerze i harcerki. Znów pojawiła się równia pochyła, argumentacja ad extremum i ad hominem. Stosowane są często kalki pojęciowe na zasadzie – „członek ZHP – lewak – pijak”, „członek ZHR – prawak – abstynent”. Tymczasem rzeczywistość jest o wiele bogatsza i bardziej skomplikowana...","Czarny Szlak","https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860","2026-08-06T20:42:55+00:00",[47],{"width":48,"height":49,"url":50,"type":51},1880,1585,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n.jpg","image/jpeg","summary_large_image",{"Szacowany czas czytania":54},"9 minut",{"@context":56,"@graph":57},"https://schema.org",[58,74,76,86,101],{"@type":59,"@id":9,"url":9,"name":33,"isPartOf":60,"primaryImageOfPage":62,"image":64,"thumbnailUrl":65,"datePublished":66,"dateModified":45,"breadcrumb":67,"inLanguage":69,"potentialAction":70},"WebPage",{"@id":61},"https://czarnyszlak.org/#website",{"@id":63},"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji/#primaryimage",{"@id":63},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/280655523_1148509402599068_3813909541437855884_n-300x253.jpg","2026-08-06T20:34:01+00:00",{"@id":68},"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-3-ex-abstinentiam-nulla-harcerstwo-czyli-harcerski-dogmat-o-abstynencji/#breadcrumb","pl-PL",[71],{"@type":72,"target":73},"ReadAction",[9],{"@type":75,"inLanguage":69,"@id":63,"url":50,"contentUrl":50,"width":48,"height":49},"ImageObject",{"@type":77,"@id":68,"itemListElement":78},"BreadcrumbList",[79,84],{"@type":80,"position":81,"name":82,"item":83},"ListItem",1,"Strona główna","https://czarnyszlak.org/",{"@type":80,"position":85,"name":16},2,{"@type":87,"@id":61,"url":83,"name":43,"description":88,"publisher":89,"potentialAction":91,"inLanguage":69},"WebSite","Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!",{"@id":90},"https://czarnyszlak.org/#organization",[92],{"@type":93,"target":94,"query-input":97},"SearchAction",{"@type":95,"urlTemplate":96},"EntryPoint","https://czarnyszlak.org/?s={search_term_string}",{"@type":98,"valueRequired":99,"valueName":100},"PropertyValueSpecification",true,"search_term_string",{"@type":102,"@id":90,"name":43,"url":83,"logo":103,"image":108,"sameAs":109},"Organization",{"@type":75,"inLanguage":69,"@id":104,"url":105,"contentUrl":105,"width":106,"height":107,"caption":43},"https://czarnyszlak.org/#/schema/logo/image/","https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2025/12/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png",2048,1152,{"@id":104},[44],{"image":111,"url":25,"author":112,"date":25,"excerpt":42,"views":85,"rating_sum":22,"rating_count":22,"rating_avg":22,"comments":22,"read_url":9},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/zyd-ale-po-co-o-tym-mowic-to-niedobra-jest.jpg","HR Piotr Pojnar – „Wytrwały Ślimak\"",{"self":114,"collection":120,"about":123,"replies":126,"wp:attachment":129,"curies":132},[115],{"href":116,"targetHints":117},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1683",{"allow":118},[119],"GET",[121],{"href":122},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article",[124],{"href":125},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/types/istota_article",[127],{"embeddable":99,"href":128},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1683",[130],{"href":131},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1683",[133],{"name":134,"href":135,"templated":99},"wp","https://api.w.org/{rel}",{"id":137,"date":138,"date_gmt":139,"guid":140,"modified":142,"modified_gmt":143,"slug":144,"status":13,"type":14,"link":141,"title":145,"content":147,"excerpt":149,"featured_media":22,"comment_status":23,"ping_status":24,"template":25,"class_list":151,"yoast_head":153,"yoast_head_json":154,"istota_meta":185,"istota_comments_count":22,"_links":190},1677,"2026-08-04T18:29:07","2026-08-04T17:29:07",{"rendered":141},"https://czarnyszlak.org/istota/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow/","2026-08-04T19:16:49","2026-08-04T18:16:49","jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow",{"rendered":146},"Jak rozwiązać problem braku komendantów?",{"rendered":148,"protected":19},"\u003Cp>Gdy byłem jeszcze w ZHR-ze, co roku pojawiał się ten sam problem: brak komendantów na obozy i zimowiska, a w konsekwencji łączenie wyjazdów kilku drużyn w jeden. W tym artykule postaram się pokazać możliwe rozwiązania tego problemu.\u003C/p>\n\u003Cp>Na początku jednak wyjaśnijmy, dlaczego komendant jest potrzebny, a przynajmniej może być.\u003C/p>\n\u003Cblockquote>\u003Cp>\u003Cstrong>Art. 92a. [Organizowanie form wypoczynku dzieci i młodzieży]\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>1. Ilekroć w art. 92b-92t i art. 96a jest mowa o wypoczynku, należy przez to rozumieć wypoczynek organizowany dla dzieci i młodzieży w celach rekreacyjnych lub regeneracji sił fizycznych i psychicznych, połączony ze szkoleniem lub pogłębianiem wiedzy, rozwijaniem zainteresowań, uzdolnień lub kompetencji społecznych dzieci i młodzieży, trwający nieprzerwanie co najmniej 2 dni, w czasie ferii letnich i zimowych oraz wiosennej i zimowej przerwy świątecznej, w kraju lub za granicą, w szczególności w formie kolonii, półkolonii, zimowiska, obozu i biwaku.\u003C/p>\n\u003Cp>2. Przepisom ustawy nie podlega wypoczynek organizowany dla dzieci własnych lub dzieci znajomych przez rodzinę lub osoby znane rodzicom osobiście.\u003C/p>\n\u003Cp>3. Przez rodzinę, o której mowa w ust. 2, należy rozumieć osoby spokrewnione albo osoby niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.\u003C/p>\n\u003Cp>USTAWA\u003Cbr />\nz dnia 7 września 1991 r.\u003Cbr />\no systemie oświaty\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Ca href=\"https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/system-oswiaty-16794386/art-92-a\">https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/system-oswiaty-16794386/art-92-a\u003C/a>\u003C/p>\u003C/blockquote>\n\u003Cp>Tak więc możemy przyjąć, szczególnie jeśli na obóz zabieramy dzieci rodziców, których nie znamy, że musimy zgłosić obóz do Kuratorium Oświaty, bo jest on wypoczynkiem.\u003C/p>\n\u003Cblockquote>\u003Cp>\u003Cstrong>Art. 92d. [Zgłoszenie zamiaru zorganizowania wypoczynku]\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>1. Organizator wypoczynku jest obowiązany zgłosić kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania organizatora wypoczynku zamiar zorganizowania wypoczynku, z zastrzeżeniem art. 92e ust. 1.\u003C/p>\u003C/blockquote>\n\u003Cp>To co należy jeszcze zauważyć prawnie to:\u003C/p>\n\u003Cul>\n\u003Cli>organizatorem wypoczynku może być osoba prywatna lub organizacja\u003C/li>\n\u003Cli>kierownik wypoczynku nie może być jednocześnie wychowawcą (co sprawia, że potrzebujemy minimum dwóch osób dorosłych, każda z odpowiednimi papierami: wychowawcy lub kierownika wypoczynku)\u003C/li>\n\u003C/ul>\n\u003Cp>Dodatkowo musimy uwzględnić, że obóz jest specyficznym wypoczynkiem, ponieważ używana jest podczas niego metoda harcerska, co sprawia, że:\u003C/p>\n\u003Cul>\n\u003Cli>komendant harcerz nie powinien otrzymywać wynagrodzenia za swoją pracę? (a może powinien?)\u003C/li>\n\u003Cli>komendant powinien posługiwać się metodą harcerską lub przynajmniej ją rozumieć\u003C/li>\n\u003Cli>wychowawca powinien posługiwać się metodą harcerską (a przynajmniej ją rozumieć;))\u003C/li>\n\u003C/ul>\n\u003Cp>Zdaje się zatem, że potrzebowalibyśmy dwóch instruktorów, najlepiej: podharcmistrza jako komendanta i przewodnika jako wychowawcy/drużynowego.\u003C/p>\n\u003Cp>Ale czy na pewno? I tutaj przejdziemy do możliwych rozwiązań.\u003C/p>\n\u003Cp>Do każdego poniższego rozwiązania należy dodać na wstępie, że organizacja, która chciałaby je zastosować skutecznie musi zmienić komunikację o komendantach. Często zdarza się, i mi również się zdarzyło, słyszeć, że “bycie komendantem to jest przeje**** sprawa” – tak, to cytat jednej druhny podharcmistrzyni.\u003C/p>\n\u003Cp>Z czego wynika to przekonanie? Po pierwsze z tego, że obecnie obozy organizuje się na 5, 7, a nawet 10 drużyn, szybko licząc jest to nawet 400 osób na jednym obozie – logistycznie dość ciężkie, ilość możliwych wypadków ogromna.\u003C/p>\n\u003Cp>Samo jednak zorganizowanie obozu czy zimowiska, zgłoszenie go do kuratorium, przejście pozytywnie kontroli sanepidu nie jest niczym trudnym. Z takim zadaniem poradziłby sobie ogarnięty osiemnastolatek. Dokumentów nie jest z kolei tak dużo.\u003C/p>\n\u003Cp>Są to przede wszystkim:\u003C/p>\n\u003Col>\n\u003Cli>zgłoszenie wypoczynku do kuratorium wraz z ramowym programem i dokumentacją miejsca,\u003C/li>\n\u003Cli>karty kwalifikacyjne uczestników,\u003C/li>\n\u003Cli>regulamin,\u003C/li>\n\u003Cli>plan pracy i rozkład dnia,\u003C/li>\n\u003Cli>dzienniki zajęć,\u003C/li>\n\u003Cli>dokumenty potwierdzające kwalifikacje i niekaralność kadry oraz standardy ochrony małoletnich.\u003C/li>\n\u003C/ol>\n\u003Cp>W przypadku obozu namiotowego dochodzą dokumenty dotyczące ochrony przeciwpożarowej, wody, odpadów i bezpieczeństwa żywności.\u003C/p>\n\u003Cp>Część z tej dokumentacji drużynowy i tak powinien mieć! Przecież na czymś opiera swoją pracę, a karty kwalifikacyjne to świetne uzupełnienie informacji o wychowankach.\u003C/p>\n\u003Cp>Dokumenty potwierdzające kwalifikacje, niekaralność i standardy ochrony małoletnich dotycząc Was niezależnie od tego czy jesteście wychowawcą czy kierownikiem wypoczynku.\u003C/p>\n\u003Cp>Tak więc jak widać jest to kilka dodatkowych dokumentów do tego co już i tak robicie.\u003C/p>\n\u003Cp>Czy Wasza odpowiedzialność się zwiększa? Tak! Ale zwiększa się ona proporcjonalnie do liczby uczestników obozu. Tak więc: nie ma co się bać, obóz można zrobić! Przypomnijmy też, że jako komendant to wy ustalacie zasady co na tym obozie uczestnicy mogą robić, a czego nie: tym samym możecie zarządzać ryzykiem.\u003C/p>\n\u003Cp>Nie straszmy więc komendantów, ale stwarzajmy im możliwości.\u003C/p>\n\u003Cp>Po pierwsze: dopuśćmy obozy jednej drużyny, gdzie drużynowy, który zna swój zespół jest komendantem – oczywiście ma drugiego dorosłego, który jest jego wychowawcą do pomocy. Nie musi być instruktorem – wystarczy, że orientuje się w metodzie. Bycie instruktorem to powołanie, nie wszyscy nimi będą, ale metodę może zrozumieć każdy, a kto wie, może ktoś po takim obozie zostanie później zapalony do pracy instruktorskiej. Były już takie przypadki!\u003C/p>\n\u003Cp>Po drugie: przekazujmy przyszłym podharcmistrzom (którzy prawnie są zwolnieni z konieczności posiadania uprawnień kierownika wypoczynku) konkretne kompetencje, uczmy ich szukać, czytać i rozumieć przepisy.\u003C/p>\n\u003Cp>Po trzecie: zapewnijmy im formatki dokumentów, z których będą mogli skorzystać, żeby ułatwić sobie pracę.\u003C/p>\n\u003Cp>Po czwarte: bądźmy otwarci na ich pomysły.\u003C/p>\n\u003Cp>To pierwszy z pomysłów na rozwiązanie problemu braku komendantów, przejdźmy do drugiego. Jeśli już organizacja z jakiegoś powodu nie chce się zgodzić na takie ustępstwa, bo obawia się o przeciążenie takiego komendanta (tutaj zaznaczę, komendant taki nie jest sam, ma pod sobą około 20 ludzi + wychowawcę) i wymaga, żeby komendantem był najlepiej starszy od drużynowego instruktor, a tych brakuje, bo muszą pracować, to:\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cstrong>Komendant może dojeżdżać z pracy na miejsce wypoczynku – nie musi wtedy brać urlopu.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp>Sam zrobiłem tak rok temu z dwoma zimowiskami. Po pracy udawałem się na miejsce zimowiska, gdzie brałem udział w ognisku/kominku, a czasem przeprowadzałem jakieś zajęcia, a rano jechałem do pracy z powrotem.\u003C/p>\n\u003Cp>Oczywiście, żeby to miało sens praca powinna być oddalona od miejsca obozu/zimowiska o maksymalnie godzinę/półtorej. W ten sposób komendant będzie normalnie mieszkał na obozie, a znikał tylko na około 10 godzin w ciągu dnia. Lecz cóż to dla podharcmistrza mieszkać w lesie, prawda?\u003C/p>\n\u003Cp>Ważne jest też to, żeby przy takim wariancie komendant nie był zbytnio przeciążony – powinna być osoba odpowiedzialna, przeszkolona, która będzie zajmować się finansami obozu/zimowiska i jego zaopatrzeniem (to już na spokojnie mogą robić 16 latkowie 😉 ).\u003C/p>\n\u003Cp>Jeśli ktoś zarzuci tutaj teraz, że co gdy coś się stanie przez te 10 godzin, to zapytajmy wprost: co jeśli stanie się coś podczas dwudniowej wędrówki drużyny na którą komendant nie idzie? Zapewne komendant (jeśli będzie taka potrzeba) przyjechałby tam co prędzej. Tak samo możliwe, że trzeba będzie opuścić miejsce pracy, ale trudno mi uwierzyć, żeby aż tyle przypadków na dobrze zorganizowanym obozie się pojawiło, żeby było to obciążające dla komendanta i jego pracodawcy.\u003C/p>\n\u003Cp>To drugi z pomysłów, czas na trzeci. Zwolnienie z pracy jako koszt obozu. To znaczy: komendant bez żadnych konsekwencji w pracy bierze bezpłatny urlop wypoczynkowy (niektórzy pracodawcy na to pozwalają), ale obóz wynagradza to komendantowi – czyli zwraca mu to co zarobiłby, gdyby normalnie był w pracy.\u003C/p>\n\u003Cp>W ten sposób mamy przynajmniej trzy możliwości na rozwiązanie problemu z brakiem komendantów. Czy są one idealne? Nie są. Uważam jednak, że skuteczność harcerskiej pracy wychowawczej jest warta ich szukania.\u003C/p>\n",{"rendered":150,"protected":19},"\u003Cp>Co roku wraca ten sam problem: brakuje komendantów na obozy i zimowiska, więc kilka drużyn łączy swoje wyjazdy w jeden duży obóz. Czy naprawdę musi tak być? W artykule pokazuję trzy możliwe rozwiązania tego problemu i tłumaczę, dlaczego nie warto straszyć przyszłych komendantów, ale raczej dawać im narzędzia, wsparcie i realną przestrzeń do działania.\u003C/p>\n",[152,14,28,29,30],"post-1677","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>Jak rozwiązać problem braku komendantów? - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"Jak rozwiązać problem braku komendantów? - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:description\" content=\"Co roku wraca ten sam problem: brakuje komendantów na obozy i zimowiska, więc kilka drużyn łączy swoje wyjazdy w jeden duży obóz. Czy naprawdę musi tak być? W artykule pokazuję trzy możliwe rozwiązania tego problemu i tłumaczę, dlaczego nie warto straszyć przyszłych komendantów, ale raczej dawać im narzędzia, wsparcie i realną przestrzeń do działania.\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-08-04T18:16:49+00:00\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" />\n\t\u003Cmeta name=\"twitter:data1\" content=\"7 minut\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow\\/\",\"name\":\"Jak rozwiązać problem braku komendantów? - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-08-04T17:29:07+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-04T18:16:49+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Jak rozwiązać problem braku komendantów?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":155,"robots":156,"canonical":141,"og_locale":40,"og_type":41,"og_title":155,"og_description":157,"og_url":141,"og_site_name":43,"article_publisher":44,"article_modified_time":158,"twitter_card":52,"twitter_misc":159,"schema":161},"Jak rozwiązać problem braku komendantów? - Czarny Szlak",{"index":35,"follow":36,"max-snippet":37,"max-image-preview":38,"max-video-preview":39},"Co roku wraca ten sam problem: brakuje komendantów na obozy i zimowiska, więc kilka drużyn łączy swoje wyjazdy w jeden duży obóz. Czy naprawdę musi tak być? W artykule pokazuję trzy możliwe rozwiązania tego problemu i tłumaczę, dlaczego nie warto straszyć przyszłych komendantów, ale raczej dawać im narzędzia, wsparcie i realną przestrzeń do działania.","2026-08-04T18:16:49+00:00",{"Szacowany czas czytania":160},"7 minut",{"@context":56,"@graph":162},[163,171,175,181],{"@type":59,"@id":141,"url":141,"name":155,"isPartOf":164,"datePublished":165,"dateModified":158,"breadcrumb":166,"inLanguage":69,"potentialAction":168},{"@id":61},"2026-08-04T17:29:07+00:00",{"@id":167},"https://czarnyszlak.org/istota/jak-rozwiazac-problem-braku-komendantow/#breadcrumb",[169],{"@type":72,"target":170},[141],{"@type":77,"@id":167,"itemListElement":172},[173,174],{"@type":80,"position":81,"name":82,"item":83},{"@type":80,"position":85,"name":146},{"@type":87,"@id":61,"url":83,"name":43,"description":88,"publisher":176,"potentialAction":177,"inLanguage":69},{"@id":90},[178],{"@type":93,"target":179,"query-input":180},{"@type":95,"urlTemplate":96},{"@type":98,"valueRequired":99,"valueName":100},{"@type":102,"@id":90,"name":43,"url":83,"logo":182,"image":183,"sameAs":184},{"@type":75,"inLanguage":69,"@id":104,"url":105,"contentUrl":105,"width":106,"height":107,"caption":43},{"@id":104},[44],{"image":186,"url":25,"author":187,"date":188,"excerpt":157,"views":189,"rating_sum":22,"rating_count":22,"rating_avg":22,"comments":22,"read_url":141},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/08/d1ad423d-f97e-4f80-9a5c-655b1c06603d.jpg","phm. Rafał Pankowski HR","04.08.2026",180,{"self":191,"collection":196,"about":198,"replies":200,"wp:attachment":203,"curies":206},[192],{"href":193,"targetHints":194},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1677",{"allow":195},[119],[197],{"href":122},[199],{"href":125},[201],{"embeddable":99,"href":202},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1677",[204],{"href":205},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1677",[207],{"name":134,"href":135,"templated":99},{"id":209,"date":210,"date_gmt":211,"guid":212,"modified":214,"modified_gmt":215,"slug":216,"status":13,"type":14,"link":213,"title":217,"content":219,"excerpt":221,"featured_media":22,"comment_status":23,"ping_status":24,"template":25,"class_list":223,"yoast_head":225,"yoast_head_json":226,"istota_meta":268,"istota_comments_count":81,"_links":273,"_embedded":291},1670,"2026-07-15T14:58:54","2026-07-15T13:58:54",{"rendered":213},"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil/","2026-07-17T17:35:47","2026-07-17T16:35:47","harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil",{"rendered":218},"Harcerski hereticon – Mundur harcerski i skautowy – tradycja vs użyteczność, czyli o tym, jak to Baden-Powell z odpiętym guzikiem chodził",{"rendered":220,"protected":19},"\u003Cfigure style=\"margin: 1.75em 0;text-align: center\">\u003Ca href=\"https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhNQhHE1d2GDB3I24WBphWXWQGwRF9nGhiUG39sGwalt1wBYIbzL6s2yoDpze7wwNPqMArc4C3glsf1BySci68Z8qBQYEEYHTDvJDn_Ku3xOrPX2pXRJuMUfMuAmSqJqn4zMcn6M5NoMLE/s0/Mundur+BP.PNG\">\u003Cimg loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1665 aligncenter\" src=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Mundur-BP-225x300.png\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" srcset=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Mundur-BP-225x300.png 225w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Mundur-BP.png 265w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" />\u003C/a>\u003C/figure>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Głębokie Bieszczady, zaraz przy granicy państwa, rok 2006. Nowy regulamin mundurowy ZHP funkcjonuje już od 30 czerwca 2005 r.\u003Ca href=\"#_ftn2\">[2]\u003C/a> (Jak wyglądała ówczesna reforma mundurowa w ZHP i jakie są plany na przyszłość, przeczytacie na blogu jej ówczesnego twórcy – hm. Michała Góreckiego: \u003Ca href=\"https://skautlog.pl/mity-i-legendy-o-mundurach-harcerskich/\">https://skautlog.pl/mity-i-legendy-o-mundurach-harcerskich/\u003C/a>, odsyłam też do fanpage na Facebooku – „Skautlog”). W upalny, lipcowy dzień na miejsce obozowe podjeżdża autobus, wyładowany po brzegi ludźmi i sprzętem. Po chwili drzwi się otwierają i dosłownie wysypuje się z niego czereda roześmianych chłopców i dziewcząt. Rozpoczyna się obóz harcerski – dla młodego Piotrka – harcerza już wtedy od dwóch lat – już po próbie na harcerza, ale jeszcze przed Przyrzeczeniem – pierwszy obóz letni. Na pierwszym apelu mundurowym zobaczył w praktyce to, o czym wiedział już oczywiście wcześniej – że, kto już zdążył wyposażyć się w krótkie, harcerskie spodenki, nosi do nich getry i nieregulaminowe już wtedy, choć dopuszczalne w okresie przejściowym – do 2010 r. – wywijki. Pozostali zaś gremialnie gotują się w długich, militarnych spodniach. W obu przypadkach nosi się wyłącznie wysokie buty za kostkę.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Również Bieszczady, rok 2020. Podczas służby, zarówno w ZHP, jak i w ZHR, poznałem regulaminy obu organizacji, a także tradycje, w dużej mierze wspólne, dotyczące umundurowania. Przez lata zauważyłem w moim macierzystym środowisku harcerskim (środowisko w ramach ZHP, ale wywodzące się z nurtu harcerstwa niepokornego, przypominające więc wciąż w wielu aspektach ZHR) niemal całkowity zanik noszenia krótkich spodni mundurowych przez chłopców, jak i rosnącą niechęć dziewcząt do noszenia spódnic – dziewczęta dalej je noszą, ale narzekają na niewygodę. Na moje pytanie, czemu dziewczyny nie wprowadzą rozkazem jako wariantu na okazje polowe, krótkich spodni damskich i czemu obie płcie rozkazem nie zniosą wywijek, na które tak narzekają, a które i tak przez 10 lat (!) – 2005-2015, były w ZHP nieregulaminowe, jako niewygodne, a zostały przywrócone jedynie z powodu tradycji środowisk, nikt nie potrafił udzielić mi odpowiedzi. Przez lata widziałem wiele środowisk, noszących się lepiej lub gorzej. Sznury szare, jako oznaczenie funkcji szeregowego, nie są już regulaminowe zarówno w ZHP, jak i ZHR, a mimo to mój macierzysty hufiec ZHP nadal je nosi i podejrzewam, że nie jest w tym wyjątkiem. Czy jednak bardziej tradycyjnie, znaczy lepiej? Innymi słowy: co jest ważniejsze – obecne regulaminy mundurowe i zdrowy rozsądek, jak i użyteczność, czy też zwyczaje, jak się okazuje, najczęściej wywodzące się ze starych regulaminów mundurowych sprzed lat? W trakcie niniejszego artykuł postaram się zaprezentować Czytelnikowi moją próbę odpowiedzi na to pytanie.\u003C/p>\n\u003Ch2 style=\"margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: center\">\u003Cstrong>Skauting tradycją stoi\u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Jak Czytelnik zapewne wie, skauting to ruch już ponad stuletni. W mundurach zarówno ZHP, jak i ZHR, czy innych organizacji harcerskich, nietrudno doszukać się podobieństw w umundurowaniu do oryginalnego projektu Roberta Baden-Powella, ale również wielu lokalnych różnic.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">W tym miejscu warto odnieść się szerzej do źródeł, cytując opis funkcji i elementów umundurowania, jaki w \u003Cem>Scouting for Boys\u003C/em> zamieścił sam Założyciel (moje własne tłumaczenie z angielskiego oryginału na język polski):\u003C/p>\n\u003Cfigure style=\"margin: 1.75em 0;text-align: center\">\u003Cimg loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1666 aligncenter\" src=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Scout-uniform-300x238.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"238\" srcset=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Scout-uniform-300x238.png 300w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Scout-uniform.png 354w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" />\u003C/figure>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Mundur skautowy przypomina bardzo mundur, noszony przeze moich podkomendnych, gdy byłem dowódcą South African Constabulary. Wiedzieli oni, co jest wygodne, zdatne do trudu służby i chroni dobrze przeciw kaprysom pogody. Skauci mają więc bardzo podobne uniformy. Wyjąwszy parę pomniejszych zmian, oryginalny mundur trafił w gusta większości skautów na całym świecie i został wszędzie przyjęty. Oczywiście, w klimacie ekstremalnym należy go zmodyfikować, by pasował do lokalnych warunków pogodowych, ale wszystkie narody, mieszkające w klimacie umiarkowanym, są umundurowane podobnie.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Zaczynając od góry – \u003Cstrong>szeroki kapelusz skautowy w kolorze khaki\u003C/strong> stanowi dobrą ochronę od słońca i deszczu. Wieszamy go na sznurze lub rzemieniu, który może się przydać również w wielu obozowych czynnościach. Kapelusz ma cztery wywietrzniki.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Cstrong>Chusta skautowa\u003C/strong> składana jest w trójkąt, z wierzchołkiem, zwisającym w dół na plecy. Każda drużyna ma własny kolor chust, z którym związany jest honor drużyny. Należy więc dbać, by zawsze była czysta i schludna. Spina się ją pierścieniem [ang. \u003Cem>woggle\u003C/em> – przyp. tłum.] lub związuje w węzeł. Pierścień może być wykonany ze sznura lub rzemienia, metalu, kości, lub z czego tylko sobie zamarzycie. Chusta chroni kark przed palącymi promieniami słońca i służy do wielu celów, jak opatrunek, czy, w sytuacji kryzysowej, nawet jako lina.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Cstrong>Koszula skautowa\u003C/strong> jest swobodnym i luźnym ubraniem i nie ma nic bardziej wygodnego, gdy rękawy są podwinięte. Wszyscy skauci podwijają je ze względu na wygodę, ale także jako znak \u003Cem>czuwania \u003C/em>– gotowości do pomocy. Odwijają je jedynie, gdy jest bardzo zimno lub dla ochrony przedramion przed oparzeniem słonecznym. Gdy jest zimno, należy ubrać coś ciepłego na koszulę lub – nawet lepiej – pod nią, jeśli to wystarczy.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Cstrong>Krótkie spodenki\u003C/strong> są ubiorem koniecznym do ciężkiej pracy i do wspinaczki, do turystyki pieszej i do obozowania. Są tańsze i bardziej higieniczne, niż długie spodnie lub bryczesy. Dają też nogom swobodę i wentylację. Kolejną zaletą jest to, że gdy ziemia jest mokra, można chodzić bez getrów i żadna część garderoby nie zawilgotnieje.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Cstrong>Getry\u003C/strong> podtrzymywane są przez podwiązki z zielonymi patkami. Osobiście uważam, że \u003Cstrong>niskie buty\u003C/strong> są lepsze od tych wysokich, gdyż dają lepszą wentylację stopom i zmniejszają ryzyko obrzęków i odcisków, które mogą powstać, gdy getry noszone są razem z wysokimi, mocno zawiązanymi butami.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">(…)\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Cstrong>Laska skautowa \u003C/strong>jest użytecznym dodatkiem do skautowego ekwipunku. Osobiście, uznaję ją za nieocenioną pomoc, gdy podróżuję w górach lub po skalistym terenie, szczególnie w nocy lub wśród gęstej roślinności. Ponadto, przez wyrzeźbienie na niej różnych znaków, reprezentujących osiągnięcia skauta, staje jego się swoistą kroniką, jak i wiernym kompanem. Laska skautowa jest mocnym kijem, sięgającym około nosa skauta, z podziałką w stopach i calach dla łatwiejszych pomiarów w terenie. Laska jest użyteczna dla wielu czynności, jak robienie noszy, powstrzymywanie tłumu, skakanie przez rów, sondowanie głębokości dna rzeki, kontakt z resztą zastępu w ciemności. Możesz pomóc innemu skautowi wspiąć się na wysoki mur, jeśli będziesz trzymał laskę poziomo w rękach i w ten sposób stworzysz dla niego jakby stopień, po którym będzie mógł się wspiąć. Potem to on będzie mógł podać ci rękę z góry. Kilka lasek może posłużyć do zbudowania lekkiego mostu, schronienia lub masztu flagowego. Jest wiele innych sposobów na użycie laski. Właściwie, szybko złapiecie się na tym, że jeśli nie będziecie mieć pod ręką laski skautowej, zaraz zacznie wam jej brakować. Gdy zatem będziecie mieli możliwość, sporządźcie sobie własną laskę. Pamiętajcie jednakże, by nie pozyskiwać drewna z żywych drzew bez pozwolenia.\u003Ca href=\"#_ftn3\">[3]\u003C/a>\u003C/p>\n\u003Cfigure style=\"margin: 1.75em 0;text-align: center\">\u003Cimg loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1667 aligncenter\" src=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Laska-Skautowa-300x278.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"278\" srcset=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Laska-Skautowa-300x278.png 300w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Laska-Skautowa.png 327w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" />\u003C/figure>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Tyle o funkcjonalności i elementach umundurowania pisze nam sam Założyciel. Jeśli chodzi o warunki polskie, dokładne nakreślenie zmian przekracza ramy niniejszego opracowania. Dociekliwego Czytelnika odsyłam jednakże do stosownego artykułu, w ciekawy i merytoryczny sposób poruszającego temat szerzej: \u003Ca href=\"https://mundurharcerski.pl/historia-munduru-harcerskiego\">https://mundurharcerski.pl/historia-munduru-harcerskiego\u003C/a>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Obecnie w turystyce chustę skautową zastąpiły chusty tunelowe typu buff, koszul często nie nosi się już wpuszczonych w spodnie, tkaniny bardzo ewoluowały, a laska skautowa została zamieniona na kijki trekkingowe lub do nordic walking. W wojsku i turystyce masowo używa się wygodnych bluz mundurowych z długim rękawem i długich spodni. Do nowoczesnego ubioru turystycznego nie nosi się już na ogół dwu par skarpet i nie wywija jednej na wierzch, dla ochrony przed brudem – wystarcza jedna para dobrych skarpet turystycznych. W umundurowaniu harcerskim zmiany zachodzą jednak zdecydowanie wolniej – nie zrozumcie mnie źle – sam jestem harcersko – leśnym tradycjonalistą, noszącym na co dzień do munduru skautowy kapelusz i \u003Cem>laskę\u003C/em> \u003Cem>krzepko dzierżącym w dłoni \u003C/em>(swoją drogą, laska skautowa, to arcyciekawy temat – zainteresowanym mogę podesłać więcej artykułów, tutaj podeślę tylko jeden, który moim zdaniem bardzo dobrze naświetla zagadnienie, autorstwa mojego harcerskiego mentora, hm. Kamila Makosa – „Pogodnego Jastrzębia”, na początek: \u003Ca href=\"http://www.hr.bci.pl/articles.php?article_id=277\">http://www.hr.bci.pl/articles.php?article_id=277\u003C/a> ) Nie zmienia to jednak faktu, że, zarówno regulaminy mundurowe (wg mnie te w ZHP robią to nieco szybciej, niż te w ZHR), jak i przede wszystkim zwyczaje, dotyczące umundurowania, (które w obu organizacjach zmieniają się o wiele wolniej, niż regulaminy i są często ostrzejsze, \u003Cem>niż ustawa przewiduje\u003C/em>), bardzo nie nadążają za rzeczywistością, przez co mundur nie działa do końca tak, jak powinien – jest gorszym narzędziem metodycznym w naszych rękach.\u003C/p>\n\u003Ch2 style=\"margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: center\">\u003Cstrong>Mundur \u003C/strong>\u003Cstrong>–\u003C/strong>\u003Cstrong> jaki jest \u003C/strong>\u003Cstrong>–\u003C/strong>\u003Cstrong> każdy widzi\u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Koń, a raczej mundur – jaki jest – każdy widzi. Nie badałem, co prawda, zagadnienia na szerokiej próbie badawczej, ale wystarczy parę lat działania w różnych miejscach Polski i w różnych organizacjach harcerskich, żeby zobaczyć, jak wygląda sytuacja. Getry, noszone do szortów i spódnic, często razem z wywijkami (w ZHR niemal zawsze), w przypadku dziewczyn – często czy mróz, czy upał, w dodatku wywijki, często zawinięte do wewnątrz cholewki buta, a nie wywinięte na niego, czyli nie spełniające swojej pierwotnej funkcji, jaką była dawniej ochrona przed dostawaniem się brudu do butów. Koszula koniecznie zapięta wysoko pod szyją (jakoś przed 2005 tego górnego guzika w ogóle nie było – tradycja i naciąganie delikwentom wystających spod bluz T-shirtów na apelu aż na brodę zrobiły swoje – powoli zbliżamy się do kroju koszuli garniturowej – nie zrozumcie mnie źle – ten guzik jest rozwiązaniem wygodnym, stosowanym obecnie zarówno w ZHP, jak i w ZHR. Tyle tylko, że koszula nie jest już wtedy \u003Cem>swobodnym i luźnym ubraniem\u003C/em>, cytując BP. Chusty, noszone pod kołnierzem i koszula, zapięta do ostatniego guzika. A przecież tak wiele organizacji skautowych – gł. zagranicznych, ale w Polsce to np. „Zawisza”, nosi w koszulach ostatni guzik rozpięty, a chustę wygodnie wyjętą na kołnierz – w ZHP i ZHR spotkałem się z tą formą, ale i na ogół nadal zapiętym guzikiem pod szyją). Chłopakom w wielu środowiskach nie chce już bawić się z getrami i wywijkami i zamiast wziąć się na sposób i napisać rozkaz, znoszący wywijki w tej czy innej drużynie, jak i zmienić getry np. na jednolicie czarne bez pasków, by można było nosić zwykłe, porządne skarpety, wolą zaprzestać noszenia szortów w ogóle. A można poprosić „górę” o wyjątek do regulaminu (tak, formalnie jest taka możliwość, zarówno w ZHP, jak i w ZHR (!)), lub (o zgrozo!) umówić się między sobą (będę kontrowersyjny i powiem to głośno – w końcu mundur to tylko narzędzie, a wszelkie zmiany zaczynają się oddolnie, ale muszą być robione ostrożnie i z zachowaniem dobrego smaku) i zacząć nosić całą drużyną np. zielone szorty od bojówek BDU lub innych (w moim macierzystym środowisku praktykowaliśmy to przez parę lat, zawiedzeni niepraktycznością oficjalnych spodenek ZHP, niestety zwyczaj upadł wraz ze zmianą pokoleń), a w przypadku dziewczyn zakupić nowe spódnice mundurowe ZHR (nie nosiłem, ale podobno dużo wygodniejsze, a też ciemnoszare 😉 ), jak i – już całkiem regulaminowo – wprowadzić rozkazem, na okazje bardziej polowe, oficjalne spodenki damskie ZHP. A potem przywdziać do munduru, zależnie od pogody, dobre, niskie buty turystyczne, sportowe sandały (część organizacji już może to robić i formalnie, ale to dłuższe zagadnienie), a może i, wzorem przedwojennych Kursów Wigierskich, móc bez skrępowania pojawić się w mundurze harcerskim boso (pssst, czasem tak robię i są harcerskie środowiska puszczańskie, które też tak robią – ale chodzi o to, by móc to robić bez skrępowania:P ) A kiedyś, gdy już zadziałamy oddolnie, zmienić krój koszul tak, by móc nosić je wypuszczone ze spodni (tu ciekawostka: są takie wersje damskiego umundurowania ZHR, jak i „4 Żywioły” czasem wprowadzają coś „nielegalnego” i patrzą czy się przyjmie w noszeniu, a potem do regulaminu ZHP – kocham te ich eksperymenty 😉! Ten żakiet miał być ogólną propozycją również dla instruktorek, przyjęły go do regulaminu na razie tylko seniorki ZHP: \u003Ca href=\"https://skladnica.4zywioly.pl/zakiet-instruktorski-dla-seniorki-zhp\">https://skladnica.4zywioly.pl/zakiet-instruktorski-dla-seniorki-zhp\u003C/a> Chętnie widziałbym podobną bluzę zieloną i pod męską figurę – może kiedyś…. A tu lżejsza koszula letnia, obecnie regulaminowa w ZHP jedynie w wersji granatowej – czekamy na zieloną, tak jak kiedyś to było projektowane i będzie cudnie 😉! \u003Ca href=\"https://skladnica.4zywioly.pl/pl/p/Zeglarska-koszula-meska-instruktorska-biala/8109\">https://skladnica.4zywioly.pl/pl/p/Zeglarska-koszula-meska-instruktorska-biala/8109\u003C/a> )\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">W tym miejscu warto przypomnieć, że wg metody skautowej mundur jest – tylko i aż – narzędziem metodycznym. Powtórzmy to jeszcze raz, ale głośniej: NARZĘDZIEM METODYCZNYM. Ma być jednolity w drużynie i być funkcjonalny. Tylko tyle i aż tyle. Nie musimy mieć go na sobie cały czas, ale – jeśli możemy uczynić go bardziej praktycznym – zróbmy to! Myśl o praktyczności munduru rozwija też kilkuletni już artykuł hm. Kasi Rożek, do którego odsyłam Czytelnika, jako uzupełnienie mojego dzisiejszego, harcerskiego hereticonu 😉! \u003Ca href=\"https://natropie.zhp.pl/index.php/o-sandalach-do-munduru/\">https://natropie.zhp.pl/index.php/o-sandalach-do-munduru/\u003C/a>\u003C/p>\n\u003Cfigure style=\"margin: 1.75em 0;text-align: center\">\u003Cimg loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1668 aligncenter\" src=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/robertbadenpowell-wiedzajnik-harcerski.weebly.com_-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" srcset=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/robertbadenpowell-wiedzajnik-harcerski.weebly.com_-225x300.jpg 225w, https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/robertbadenpowell-wiedzajnik-harcerski.weebly.com_.jpg 480w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" />\u003C/figure>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Byłbym zapomniał: powyżej zdjęcie gen. Roberta Baden-Powella z, uwaga: ODPIĘTYM GUZIKIEM:O. Szok i niedowierzanie 😉! Kto mu teraz go utnie, który taki odważny:P? Żeby była jasność: lubię mundur schludny, ale jak ktoś ma guzik odpięty, to zwracam mu uwagę, by zapiął, ewentualnie sam mu go zapinam – odcinanie guzików podkomendnym ma wg mnie jeden jedyny skutek – dziurę w mundurze w miejscu guzika. No, chyba że sam odpada i wisi na dwu nitkach, to wtedy niech delikwent doszyje, ale to druga skrajność – wtedy odcinać nie trzeba:P. To zagadnienie prowadzi nas do drugiej kwestii – jak pisał BP: \u003Cem>Scouting is not soldiering\u003C/em>, czyli, w moim wolnym tłumaczeniu na współczesny język polski: \u003Cem>Skauting nie ma nic wspólnego z wojskowym betonem, a raczej jest jego przeciwieństwem\u003C/em>. Ale to już temat na kolejną opowieść z cyklu harcerskiego hereticonu, która ukaże się… kiedy czas i wena pozwoli 😉!\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Czuwaj!\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">Z Błękitnym Niebem!\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">HR Piotr Pojnar – „Wytrwały Ślimak”\u003C/p>\n\u003Chr />\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Csmall>\u003Ca href=\"#_ftnref1\">[1]\u003C/a> \u003Cem>Herezja\u003C/em> to z greki \u003Cem>nieskrępowane poszukiwanie wiedzy. \u003C/em>Tak właśnie, może nieco przekornie, nazywał się będzie mój cykl wolnych przemyśleń o tematyce harcerskiej. \u003C/small>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Csmall>\u003Ca href=\"#_ftnref2\">[2]\u003C/a> Regulamin mundurowy ZHP, download: \u003Ca href=\"https://zhp.pl/wp-content/uploads/2015/04/zalcznik_20150421_165358_zal_u_gk_59_2015_mundury.pdf\">https://zhp.pl/wp-content/uploads/2015/04/zalcznik_20150421_165358_zal_u_gk_59_2015_mundury.pdf\u003C/a> dostęp: 01.09.2020 \u003C/small>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Csmall>\u003Ca href=\"#_ftnref3\">[3]\u003C/a> Tłumaczenie własne z: Baden-Powell, Robert (1908) \u003Cem>Scouting for boys\u003C/em>, London, C. Arthur Pearson Ltd – wersja cyfrowa, str. 29-30 download: http://www.thedump.scoutscan.com/s4b.html dostęp: 01.09.2020, Rysunki: tamże. \u003Ca href=\"#_ftnref4\">[4]\u003C/a> Download: wiedzajnik harcerski.weebly.com dostęp: 1.09.2020\u003C/small>\u003C/p>\n\u003Cblockquote>\n\u003Cp style=\"text-indent: 2em;margin: 0 0 1.75em;line-height: 1.85;text-align: left\">\u003Csmall>Nota redakcyjna: Tekst jest przedrukiem artykułu opublikowanego pierwotnie na blogu \u003Ca href=\"https://slimakowylas.blogspot.com/2020/09\">Ślimakowy Las \u003C/a> 02.09.2020r. \u003C/small>\u003Csmall>Publikacja za zgodą oraz na prośbę autora.\u003C/small>\u003C/p>\n\u003C/blockquote>\n",{"rendered":222,"protected":19},"\u003Cp>Rozpoczyna się obóz harcerski – dla młodego Piotrka – harcerza już wtedy od dwóch lat – już po próbie na harcerza, ale jeszcze przed Przyrzeczeniem – pierwszy obóz letni. Na pierwszym apelu mundurowym zobaczył w praktyce to, o czym wiedział już oczywiście wcześniej – że, kto już zdążył wyposażyć się w krótkie, harcerskie spodenki, nosi do nich getry i nieregulaminowe już wtedy, choć dopuszczalne w okresie przejściowym – do 2010 r. – wywijki. Pozostali zaś gremialnie gotują się w długich, militarnych spodniach. W obu przypadkach nosi się wyłącznie wysokie buty za kostkę.\u003C/p>\n",[224,14,28,29,30],"post-1670","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>Harcerski hereticon – Mundur harcerski i skautowy – tradycja vs użyteczność, czyli o tym, jak to Baden-Powell z odpiętym guzikiem chodził - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"Harcerski hereticon – Mundur harcerski i skautowy – tradycja vs użyteczność, czyli o tym, jak to Baden-Powell z odpiętym guzikiem chodził - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:description\" content=\"Rozpoczyna się obóz harcerski – dla młodego Piotrka – harcerza już wtedy od dwóch lat – już po próbie na harcerza, ale jeszcze przed Przyrzeczeniem - pierwszy obóz letni. Na pierwszym apelu mundurowym zobaczył w praktyce to, o czym wiedział już oczywiście wcześniej - że, kto już zdążył wyposażyć się w krótkie, harcerskie spodenki, nosi do nich getry i nieregulaminowe już wtedy, choć dopuszczalne w okresie przejściowym - do 2010 r. - wywijki. Pozostali zaś gremialnie gotują się w długich, militarnych spodniach. W obu przypadkach nosi się wyłącznie wysokie buty za kostkę.\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-07-17T16:35:47+00:00\" />\n\u003Cmeta property=\"og:image\" content=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Mundur-BP.png\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:width\" content=\"265\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:height\" content=\"354\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:type\" content=\"image/png\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" />\n\t\u003Cmeta name=\"twitter:data1\" content=\"13 minut\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil\\/\",\"name\":\"Harcerski hereticon – Mundur harcerski i skautowy – tradycja vs użyteczność, czyli o tym, jak to Baden-Powell z odpiętym guzikiem chodził - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/07\\/Mundur-BP-225x300.png\",\"datePublished\":\"2026-07-15T13:58:54+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-17T16:35:47+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/07\\/Mundur-BP.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/07\\/Mundur-BP.png\",\"width\":265,\"height\":354},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Harcerski hereticon – Mundur harcerski i skautowy – tradycja vs użyteczność, czyli o tym, jak to Baden-Powell z odpiętym guzikiem chodził\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":227,"robots":228,"canonical":213,"og_locale":40,"og_type":41,"og_title":227,"og_description":229,"og_url":213,"og_site_name":43,"article_publisher":44,"article_modified_time":230,"og_image":231,"twitter_card":52,"twitter_misc":237,"schema":239},"Harcerski hereticon – Mundur harcerski i skautowy – tradycja vs użyteczność, czyli o tym, jak to Baden-Powell z odpiętym guzikiem chodził - Czarny Szlak",{"index":35,"follow":36,"max-snippet":37,"max-image-preview":38,"max-video-preview":39},"Rozpoczyna się obóz harcerski – dla młodego Piotrka – harcerza już wtedy od dwóch lat – już po próbie na harcerza, ale jeszcze przed Przyrzeczeniem - pierwszy obóz letni. Na pierwszym apelu mundurowym zobaczył w praktyce to, o czym wiedział już oczywiście wcześniej - że, kto już zdążył wyposażyć się w krótkie, harcerskie spodenki, nosi do nich getry i nieregulaminowe już wtedy, choć dopuszczalne w okresie przejściowym - do 2010 r. - wywijki. Pozostali zaś gremialnie gotują się w długich, militarnych spodniach. W obu przypadkach nosi się wyłącznie wysokie buty za kostkę.","2026-07-17T16:35:47+00:00",[232],{"width":233,"height":234,"url":235,"type":236},265,354,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Mundur-BP.png","image/png",{"Szacowany czas czytania":238},"13 minut",{"@context":56,"@graph":240},[241,253,254,258,264],{"@type":59,"@id":213,"url":213,"name":227,"isPartOf":242,"primaryImageOfPage":243,"image":245,"thumbnailUrl":246,"datePublished":247,"dateModified":230,"breadcrumb":248,"inLanguage":69,"potentialAction":250},{"@id":61},{"@id":244},"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil/#primaryimage",{"@id":244},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/Mundur-BP-225x300.png","2026-07-15T13:58:54+00:00",{"@id":249},"https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil/#breadcrumb",[251],{"@type":72,"target":252},[213],{"@type":75,"inLanguage":69,"@id":244,"url":235,"contentUrl":235,"width":233,"height":234},{"@type":77,"@id":249,"itemListElement":255},[256,257],{"@type":80,"position":81,"name":82,"item":83},{"@type":80,"position":85,"name":218},{"@type":87,"@id":61,"url":83,"name":43,"description":88,"publisher":259,"potentialAction":260,"inLanguage":69},{"@id":90},[261],{"@type":93,"target":262,"query-input":263},{"@type":95,"urlTemplate":96},{"@type":98,"valueRequired":99,"valueName":100},{"@type":102,"@id":90,"name":43,"url":83,"logo":265,"image":266,"sameAs":267},{"@type":75,"inLanguage":69,"@id":104,"url":105,"contentUrl":105,"width":106,"height":107,"caption":43},{"@id":104},[44],{"image":269,"url":25,"author":270,"date":271,"excerpt":229,"views":272,"rating_sum":22,"rating_count":22,"rating_avg":22,"comments":81,"read_url":213},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/07/baden-pawell.jpg","HR Piotr Pojnar – „Wytrwały Ślimak”","15.07.2026",173,{"self":274,"collection":279,"about":281,"replies":283,"wp:attachment":286,"curies":289},[275],{"href":276,"targetHints":277},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1670",{"allow":278},[119],[280],{"href":122},[282],{"href":125},[284],{"embeddable":99,"href":285},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1670",[287],{"href":288},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1670",[290],{"name":134,"href":135,"templated":99},{"replies":292},[293],[294],{"id":295,"parent":22,"author":22,"author_name":296,"author_url":25,"date":297,"content":298,"link":300,"type":301,"author_avatar_urls":302,"_links":306},506,"Karmazynowy mściciel","2026-07-28T14:54:25",{"rendered":299},"\u003Cp>Po przeczytaniu już rozumiem dlaczego „hereticon” i odniesienie do „herezji”. Faktycznie, kojarzę że w niektórych środowiskach bywali instruktorzy (oraz ich harcerze), którzy za takie wolnomularstwo mogliby sami zgłosić sprawcę do inkwizycji 😂\u003Cbr />\nU nas w drużynie też powoli, na przestrzeni lat, poluzowało się podejście do harcerzy czy mundurów a obecnie wprowadzamy „mundurowe T-shirty” z logotypem i w barwach drużyny, żeby harcerze mogli je też nosić do szkoły czy luźniejsze wycieczki a nadal być „po harcersku”. Z drugiej strony, bawi mnie pomysł żeby rozkazem wprowadzić wariant munduru „demobil” do działań leśnych. Tak bawi, że zaproponuję Radzie Drużyny.\u003Cbr />\nOgólnie fajny artykuł, ciekawy i pouczający\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/harcerski-hereticon-mundur-harcerski-i-skautowy-tradycja-vs-uzytecznosc-czyli-o-tym-jak-to-baden-powell-z-odpietym-guzikiem-chodzil/#comment-506","comment",{"24":303,"48":304,"96":305},"https://secure.gravatar.com/avatar/27d9e254efa0e49a549034539d184fcf9fdb9a04f5fb929334e7b11b545ba5fa?s=24&d=initials&r=g&initials=Km","https://secure.gravatar.com/avatar/27d9e254efa0e49a549034539d184fcf9fdb9a04f5fb929334e7b11b545ba5fa?s=48&d=initials&r=g&initials=Km","https://secure.gravatar.com/avatar/27d9e254efa0e49a549034539d184fcf9fdb9a04f5fb929334e7b11b545ba5fa?s=96&d=initials&r=g&initials=Km",{"self":307,"collection":312,"up":315},[308],{"href":309,"targetHints":310},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/506",{"allow":311},[119],[313],{"href":314},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments",[316],{"embeddable":99,"post_type":14,"href":276},1786049910615]