[{"data":1,"prerenderedAt":1040},["ShallowReactive",2],{"istota-portal-2":3},{"articles":4,"total":1039,"totalPages":88},[5,220,367,572,824,893,973],{"id":6,"date":7,"date_gmt":8,"guid":9,"modified":11,"modified_gmt":12,"slug":13,"status":14,"type":15,"link":16,"title":17,"content":19,"excerpt":22,"featured_media":24,"comment_status":25,"ping_status":26,"template":27,"class_list":28,"yoast_head":34,"yoast_head_json":35,"istota_meta":113,"istota_comments_count":84,"_links":121,"_embedded":147},1291,"2026-05-06T11:45:16","2026-05-06T10:45:16",{"rendered":10},"https://czarnyszlak.org/?post_type=istota_article&p=1291","2026-05-06T12:25:41","2026-05-06T11:25:41","czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic","publish","istota_article","https://czarnyszlak.org/istota/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic/",{"rendered":18},"Czemu ZHP ma popsute stopnie i jak je naprawić?",{"rendered":20,"protected":21},"\u003Cp>[Tekst początkowo pojawił się na: \u003Ca href=\"https://slimakowylas.blogspot.com/2022/12/harcerskihereticon-4-czemu-zhp-ma.html\">Ślimakowy Las ]\u003C/a>\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Czuwaj!\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Od dłuższego czasu szukałem możliwości podesłania moich uwag odnośnie do Systemu Instrumentów Metodycznych ZHP – niedawno natrafiłem, na stronie ZHP, na link do formularza, który to umożliwia: \u003Ca href=\"https://zhp.pl/sim\">https://zhp.pl/sim\u003C/a>. Moje uwagi przerosły jednak objętością dopuszczalną przez formularz ilość znaków. Zdecydowałem się zatem przesłać je, jako osobny artykuł, do którego link z uwagami prześlę w formularzu – zapraszam zatem do lektury i Czytelników mojego bloga 😊 ! Wbrew tytułowi, będzie też troszkę o sprawnościach.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Piszę do Was z głęboką nadzieją, że zostanie to odebrane jako konstruktywna krytyka. Najpierw opowiem o tym, co wg mnie być powinno i może byłoby do wprowadzenia w bardziej długofalowej perspektywie, następnie o tym, co da się zrobić sprawniej 😉 !\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Do ZHP wstąpiłem w 2004 roku – rok po wprowadzeniu w ZHP harcerstwa starszego pomiędzy pion harcerski, a wędrowniczy\u003Ca href=\"https://slimakowylas.blogspot.com/2022/12/harcerskihereticon-4-czemu-zhp-ma.html#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]\u003C/a>. Wcześniej pojęcie „harcerstwo starsze” było tożsame ze słowem „starszyzna” i nie było stopnia odkrywcy/pionierki – spotkałem się zatem z osobami, które, jeszcze w ZHP, nie zdobywały tego stopnia, bo miały otwarte po wywiadowcy/tropicielce od razu ćwika/samarytankę. Np. ZHR\u003Ca href=\"https://slimakowylas.blogspot.com/2022/12/harcerskihereticon-4-czemu-zhp-ma.html#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]\u003C/a> nigdy, mimo wprowadzenia gimnazjów, nie zrezygnował z tego systemu, a tymczasem gimnazja zdążyły powstać, zniknąć, a ZHP, zamiast powrócić do tego, co dobrze się sprawdzało, łata gorzej działającą zmianę – czyli, używając porównania informatycznego – są kolejne patche do systemu, gdy potrzebny jest reboot do poprzedniej wersji. Dlaczego jestem przekonany, że system 5 stopniowy sprawdzał się lepiej? Zaprezentuję poniżej parę argumentów:\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Naturalność, czyli jeden z elementów Ręki Metody – w rozwoju młodego człowieka jest kilka momentów, które warto powiązać ze stopniami harcerskimi – przychodząc do drużyny, odbywa próbę na harcerza, składa Przyrzeczenie Harcerskie i zdobywa stopień młodzika (próbę na harcerza powiązałbym od razu z próbą na młodzika, podobnie jak jest tradycyjnie np. w ZHR, ale rozwiązanie nowego SIM ZHP, mówiące o jak najkrótszej próbie na harcerza, jest też niezłe – dzięki temu ukróci się, oby, patologiczne w niektórych środowiskach ZHP, przyznawanie Krzyża Harcerskiego „za zasługi” – nawet po kilku latach (!)). Następnie, odbywa próbę na stopień wywiadowcy i ćwika – to dwa konkretne etapy, gdy ćwik ma być już technicznym wygą. Potem stopnie dorosłe – HO i HR.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Obecnie wygląda to tak, że stopień odkrywcy/pionierki i pion starszoharcerski de facto opóźniają zmaganie z najtrudniejszymi próbami – ćwika, HO i HR. Sam, przed laty, mając bardzo wymagającą próbę na stopień odkrywcy, de facto zdobywałem od razu HO w wieku wędrowniczym, bo poziom ćwika osiągnąłem stopniem odkrywcy i wiekowo zazwyczaj tak to wychodzi – tutaj na wielki plus to, że umieszczono w nowym SIM zapisy o orientacyjnych widełkach wiekowych, i że można wcześniej – daje to ważną swobodę drużynowemu. Chociaż ja, jako drużynowy w ZHP, po prostu musiałbym wybierać część wymagań z odkrywcy / pionierki i doklejać je do łączonych prób ćwika / samarytanki, żeby uzyskać prawidłowe efekty metodyczne.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Kolejnym problemem jest może nie tyle sama obniżka górnej granicy wieku wędrowniczego z 25 do 21 lat, ile raczej nierealizowanie stopni HO i HR również w wieku 21 +. Miałem okazję przez kilka kadencji prowadzić Kapitułę Stopni Wędrowniczych w kręgu akademickim ZHP i mam porównanie pracy przed obniżką i po – z dnia na dzień zostały nam odebrane instrumenty do pracy ze starszyzną. Dodatkowo, w tej chwili stopień HR jest w ZHP praktycznie nie zdobywany, nawet HO już nie tak często – dlaczego? Bo ludzie muszą robić wyścig ze stopniami, żeby zdążyć przed 21 +, zamiast po prostu skupić się na mniejszej ilości dobrze sformułowanych prób. Dodatkowo, problemem jest zapis o „posiadaniu wiedzy i umiejętności na poziomie stopnia HO” w próbie pwd., zamiast po prostu wymagania posiadania tego stopnia. Tak samo powinno być z posiadaniem stopnia HR i phm. – dlaczego? Bo, znów odwołując się do Ręki Metody: wymagając od naszych harcerzy zdobywania stopni, by w pełni oddziaływać przez przykład osobisty instruktora, musimy zdobyć to, czego wymagamy od nich, a poza tym sami powinniśmy mieć możliwość harmonijnego rozwoju i zdobycia wszystkich harcerskich stopni, nie tylko instruktorskich, niezależnie od wieku. Traktując HO i HR, jako stopnie jedynie wędrownicze, degradujemy je. W dodatku nie powiązując próby na phm. z próbą na HR, dodatkowo sprawiamy, że coraz mniej osób zdobywa ten stopień. I mówię to, jako HR ze stopniem, zdobytym w ZHP jeszcze w liceum, więc nie chodzi tu o względy osobiste, a o metodyczne. Moją propozycją jest zatem opracowanie wymagań stopni HO i HR również dla zdobywania dla starszyzny harcerskiej – 21 +, a najlepiej również powiązanie ich ze zdobywaniem stopni instruktorskich. W praktyce wyglądałoby to tak, że otwierając próbę na HO lub HR przed 21 urodzinami, realizujemy ją wg obecnych wymagań wędrowniczych dla nowego SIM, a po 21 urodzinach – wg wymagań dla starszyzny, które należałoby opracować. Zatem również ktoś, kto wstępowałby do ZHP w wieku 21+, chcąc zostać instruktorem, realizowałby zarówno próbę na HO wg wymagań starszyzny, jak i na pwd.\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Tak wiele mówi się obecnie w harcerstwie o braku narzędzi, oprócz stopni instruktorskich, w pracy i rekrutacji dorosłej kadry – dajmy im zatem możliwość pełnego rozwoju Metodą Harcerską – w wymiarze osobowym – stopnie HO i HR – tradycyjne stopnie dorosłe w harcerstwie i – w wymiarze metodycznym i instruktorskim – poprzez stopnie instruktorskie. Jestem również przeciwny zakazywaniu osobom 21 + zdobywania najtrudniejszych sprawności – jeśli ktoś jest specem, dajmy na to, od rozpalania ognia, niech daje przykład młodszym, nosząc na ramieniu ogniową sprawność czterogwiazdkową – i tak dalej. Wiadomo, że w tym wieku podstawą są uprawnienia państwowe i specjalistyczne, ale, w starym systemie sprawności, dobre było powiązanie ich z automatycznym przyznaniem danych najtrudniejszych sprawności – niech będzie tak i teraz! Lepszym przykładem dla młodszych do zdobywania sprawności jest w końcu dorosły z pełnym ich rękawem, szczególnie tych najtrudniejszych, niż bez nich. Choć, zgodnie z obecnym SIM ZHP, przyznaję oczywiście, że warto potwierdzać te uprawnienia, obok sprawności, również specjalistycznymi odznakami – tutaj ważny głos z ZHR od śp. dh. Kuby Górniaka: \u003Ca href=\"https://azymut.zhr.pl/2021/09/22/co-jest-nie-tak-z-wedrownictwem/\">https://azymut.zhr.pl/2021/09/22/co-jest-nie-tak-z-wedrownictwem/\u003C/a>. Podobnie wygląda to zresztą u wędrowników i przewodniczek w SHK „Zawisza” FSE. Kolejna inspiracja z ZHR, odnośnie do systemu sprawności, tutaj: \u003Ca href=\"https://youtu.be/a2qxEjfXviQ\">https://youtu.be/a2qxEjfXviQ\u003C/a>. I niech się dzieje!\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Warto by również podyskutować nad tym, czy w harcerstwie – nie tylko w ZHP – w ogóle potrzebny jest nam stopień instruktorski przewodnika i nie wystarczyłyby, tak jak dawniej w Polsce i wciąż w wielu skautingach za granicą, jedynie podharcmistrz (assistant scoutmaster) i harcmistrz (scoutmaster). Ale to już temat na inne rozważanie…\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">Z Błękitnym Niebem!\u003C/p>\n\u003Cp style=\"font-weight: 400;\">phm. Piotr Pojnar  HR – „Wytrwały Ślimak”\u003C/p>\n",false,{"rendered":23,"protected":21},"\u003Cp>[Tekst początkowo pojawił się na: Ślimakowy Las ] Czuwaj! Od dłuższego czasu szukałem możliwości podesłania moich uwag odnośnie do Systemu Instrumentów Metodycznych ZHP – niedawno natrafiłem, na stronie ZHP, na link do formularza, który to umożliwia: https://zhp.pl/sim. Moje uwagi przerosły jednak objętością dopuszczalną przez formularz ilość znaków. Zdecydowałem się zatem przesłać je, jako osobny artykuł, […]\u003C/p>\n",1292,"open","closed","",[29,15,30,31,32,33],"post-1291","type-istota_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>Czemu ZHP ma popsute stopnie i jak je naprawić? - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"Czemu ZHP ma popsute stopnie i jak je naprawić? - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:description\" content=\"[Tekst początkowo pojawił się na: Ślimakowy Las ] Czuwaj! Od dłuższego czasu szukałem możliwości podesłania moich uwag odnośnie do Systemu Instrumentów Metodycznych ZHP – niedawno natrafiłem, na stronie ZHP, na link do formularza, który to umożliwia: https://zhp.pl/sim. Moje uwagi przerosły jednak objętością dopuszczalną przez formularz ilość znaków. Zdecydowałem się zatem przesłać je, jako osobny artykuł, […]\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-06T11:25:41+00:00\" />\n\u003Cmeta property=\"og:image\" content=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/05/Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak.jpg\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:width\" content=\"468\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:height\" content=\"640\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:type\" content=\"image/jpeg\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" />\n\t\u003Cmeta name=\"twitter:data1\" content=\"7 minut\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic\\/\",\"name\":\"Czemu ZHP ma popsute stopnie i jak je naprawić? - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/05\\/Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak.jpg\",\"datePublished\":\"2026-05-06T10:45:16+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-06T11:25:41+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/05\\/Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/05\\/Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak.jpg\",\"width\":468,\"height\":640,\"caption\":\"oplus_32\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Czemu ZHP ma popsute stopnie i jak je naprawić?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":36,"robots":37,"canonical":16,"og_locale":43,"og_type":44,"og_title":36,"og_description":45,"og_url":16,"og_site_name":46,"article_publisher":47,"article_modified_time":48,"og_image":49,"twitter_card":55,"twitter_misc":56,"schema":58},"Czemu ZHP ma popsute stopnie i jak je naprawić? - Czarny Szlak",{"index":38,"follow":39,"max-snippet":40,"max-image-preview":41,"max-video-preview":42},"index","follow","max-snippet:-1","max-image-preview:large","max-video-preview:-1","pl_PL","article","[Tekst początkowo pojawił się na: Ślimakowy Las ] Czuwaj! Od dłuższego czasu szukałem możliwości podesłania moich uwag odnośnie do Systemu Instrumentów Metodycznych ZHP – niedawno natrafiłem, na stronie ZHP, na link do formularza, który to umożliwia: https://zhp.pl/sim. Moje uwagi przerosły jednak objętością dopuszczalną przez formularz ilość znaków. Zdecydowałem się zatem przesłać je, jako osobny artykuł, […]","Czarny Szlak","https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860","2026-05-06T11:25:41+00:00",[50],{"width":51,"height":52,"url":53,"type":54},468,640,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/05/Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak.jpg","image/jpeg","summary_large_image",{"Szacowany czas czytania":57},"7 minut",{"@context":59,"@graph":60},"https://schema.org",[61,76,79,89,104],{"@type":62,"@id":16,"url":16,"name":36,"isPartOf":63,"primaryImageOfPage":65,"image":67,"thumbnailUrl":53,"datePublished":68,"dateModified":48,"breadcrumb":69,"inLanguage":71,"potentialAction":72},"WebPage",{"@id":64},"https://czarnyszlak.org/#website",{"@id":66},"https://czarnyszlak.org/istota/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic/#primaryimage",{"@id":66},"2026-05-06T10:45:16+00:00",{"@id":70},"https://czarnyszlak.org/istota/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic/#breadcrumb","pl-PL",[73],{"@type":74,"target":75},"ReadAction",[16],{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":66,"url":53,"contentUrl":53,"width":51,"height":52,"caption":78},"ImageObject","oplus_32",{"@type":80,"@id":70,"itemListElement":81},"BreadcrumbList",[82,87],{"@type":83,"position":84,"name":85,"item":86},"ListItem",1,"Strona główna","https://czarnyszlak.org/",{"@type":83,"position":88,"name":18},2,{"@type":90,"@id":64,"url":86,"name":46,"description":91,"publisher":92,"potentialAction":94,"inLanguage":71},"WebSite","Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!",{"@id":93},"https://czarnyszlak.org/#organization",[95],{"@type":96,"target":97,"query-input":100},"SearchAction",{"@type":98,"urlTemplate":99},"EntryPoint","https://czarnyszlak.org/?s={search_term_string}",{"@type":101,"valueRequired":102,"valueName":103},"PropertyValueSpecification",true,"search_term_string",{"@type":105,"@id":93,"name":46,"url":86,"logo":106,"image":111,"sameAs":112},"Organization",{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":107,"url":108,"contentUrl":108,"width":109,"height":110,"caption":46},"https://czarnyszlak.org/#/schema/logo/image/","https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2025/12/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png",2048,1152,{"@id":107},[47],{"image":53,"url":27,"author":114,"date":115,"excerpt":116,"views":117,"rating_sum":118,"rating_count":119,"rating_avg":120,"comments":84,"read_url":16},"phm. Piotr Pojnar HR - \"Wytrwały Ślimak\"","06.05.2026","Piszę do Was z głęboką nadzieją, że zostanie to odebrane jako konstruktywna krytyka. Najpierw opowiem o tym, co wg mnie być powinno i może byłoby do wprowadzenia w bardziej długofalowej perspektywie, następnie o tym, co da się zrobić sprawniej!\r\nDlaczego jestem przekonany, że system 5 stopniowy sprawdzał się lepiej? Zaprezentuję poniżej parę argumentów:",528,13,3,4.33,{"self":122,"collection":128,"about":131,"replies":134,"wp:featuredmedia":137,"wp:attachment":140,"curies":143},[123],{"href":124,"targetHints":125},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1291",{"allow":126},[127],"GET",[129],{"href":130},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article",[132],{"href":133},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/types/istota_article",[135],{"embeddable":102,"href":136},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1291",[138],{"embeddable":102,"href":139},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media/1292",[141],{"href":142},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1291",[144],{"name":145,"href":146,"templated":102},"wp","https://api.w.org/{rel}",{"replies":148,"wp:featuredmedia":174},[149],[150],{"id":151,"parent":152,"author":152,"author_name":153,"author_url":27,"date":154,"content":155,"link":157,"type":158,"author_avatar_urls":159,"_links":163},90,0,"Jan Pluta","2026-05-06T20:10:46",{"rendered":156},"\u003Cp>W pełnym stopniu i ja nie instruktor ale były harcerz identyfikuję się z Twoja Druhu myślą.\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/czemu-zhp-ma-popsute-stopnie-i-jak-je-naprawic/#comment-90","comment",{"24":160,"48":161,"96":162},"https://secure.gravatar.com/avatar/b23e0daf6e8d4fdb82b0e876d3cdea7098cb1528ca2c4e9079574ef692e9c2f6?s=24&d=initials&r=g&initials=JP","https://secure.gravatar.com/avatar/b23e0daf6e8d4fdb82b0e876d3cdea7098cb1528ca2c4e9079574ef692e9c2f6?s=48&d=initials&r=g&initials=JP","https://secure.gravatar.com/avatar/b23e0daf6e8d4fdb82b0e876d3cdea7098cb1528ca2c4e9079574ef692e9c2f6?s=96&d=initials&r=g&initials=JP",{"self":164,"collection":169,"up":172},[165],{"href":166,"targetHints":167},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/90",{"allow":168},[127],[170],{"href":171},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments",[173],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":124},[175],{"id":24,"date":176,"slug":78,"type":177,"link":178,"title":179,"author":84,"featured_media":152,"caption":180,"alt_text":27,"media_type":182,"mime_type":54,"media_details":183,"source_url":53,"_links":203},"2026-05-06T11:44:22","attachment","https://czarnyszlak.org/oplus_32/",{"rendered":78},{"rendered":181},"\u003Cp>oplus_32\u003C/p>\n","image",{"width":51,"height":52,"file":184,"filesize":185,"sizes":186,"image_meta":200},"2026/05/Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak.jpg",186912,{"medium":187,"thumbnail":193,"full":198},{"file":188,"width":189,"height":190,"filesize":191,"mime_type":54,"source_url":192},"Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak-219x300.jpg",219,300,18995,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/05/Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak-219x300.jpg",{"file":194,"width":195,"height":195,"filesize":196,"mime_type":54,"source_url":197},"Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak-150x150.jpg",150,7319,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/05/Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak-150x150.jpg",{"file":199,"width":51,"height":52,"mime_type":54,"source_url":53},"Piotr-Pojnar-Krzyz-Harcerski-phm.-ed-przyciete-znak.jpg",{"aperture":201,"credit":27,"camera":27,"caption":78,"created_timestamp":201,"copyright":27,"focal_length":201,"iso":201,"shutter_speed":201,"title":78,"orientation":201,"keywords":202},"0",[],{"self":204,"collection":208,"about":211,"author":214,"replies":217},[205],{"href":139,"targetHints":206},{"allow":207},[127],[209],{"href":210},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media",[212],{"href":213},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/types/attachment",[215],{"embeddable":102,"href":216},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/users/1",[218],{"embeddable":102,"href":219},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1292",{"id":221,"date":222,"date_gmt":223,"guid":224,"modified":226,"modified_gmt":227,"slug":228,"status":14,"type":15,"link":229,"title":230,"content":232,"excerpt":234,"featured_media":236,"comment_status":25,"ping_status":26,"template":27,"class_list":237,"yoast_head":239,"yoast_head_json":240,"istota_meta":283,"istota_comments_count":152,"_links":289,"_embedded":310},1281,"2026-04-16T14:10:29","2026-04-16T13:10:29",{"rendered":225},"https://czarnyszlak.org/?post_type=istota_article&p=1281","2026-04-16T14:45:34","2026-04-16T13:45:34","jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach","https://czarnyszlak.org/istota/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach/",{"rendered":231},"JAKI SYSTEM ROZWOJU KADRY W MAŁYCH ORGANIZACJACH?",{"rendered":233,"protected":21},"\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Stopnie instruktorskie są bardzo złożonymi instrumentami, egzekwującymi mieszankę zdolności miękkich i twardych, postawy życiowej, doświadczenia i zasług w służbie. Szczegółowe wymagania różnią się między organizacjami i są co jakiś czas aktualizowane; w dużej mierze wynikają jednak ze wspólnego rozumienia ról instruktorów poszczególnych stopni, które kształtuje się mniej więcej tak:\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">\u003Cbr />\n\u003C/span> \u003Cb>PRZEWODNIK\u003C/b>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\"> – stosuje metodę harcerską w bezpośredniej pracy \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">wychowawczej z dziećmi i młodzieżą;\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cb>PODHARCMISTRZ\u003C/b>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\"> – jest mentorem i liderem młodszej kadry, \u003C/span> \u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">uczestniczy we wspierających jej działania zespołach instruktorskich;\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cb>HARCMISTRZ\u003C/b>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\"> – przewodzi zespołom instruktorskim, kształtuje strategię i system wychowawczy swojej organizacji.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Przy czym, oczywiście, podharcmistrzowie i harcmistrzowie często pełnią równolegle funkcje typowe dla niższych stopni. Takie zręby systemu wydają się racjonalne, przynajmniej w odniesieniu do dużych organizacji (choć prowadzą niekiedy do przykrej kultury, w której dyskusję wygrywa się kolorem podkładki). Czy jednak podobny podział ról jest pożądany w warunkach harcerstwa niezależnego? Moim zdaniem – nie, szczególnie w odniesieniu do harcmistrzów.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Odpowiedzialność jednej osoby w związku kilku drużyn jest zupełnie inna niż w związku kilkuset – inna musi więc być też sylwetka instruktora. Ich kształcenie powinno już na bardzo wczesnym etapie zachęcać do głębokiej refleksji nad sposobem działania środowiska i czynnego, kreatywnego udziału w jego zmianie. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Nie neguję, że dojrzałość rozumienia pewnych kwestii przychodzi z wiekiem i doświadczeniem; warto jednak otrząsnąć się na chwilę z pogoni za profesjonalizmem jako dobrem najwyższym i przypomnieć sobie, że zręby polskiego harcerstwa tworzył 21-latek. Nieco więcej o konieczności stosunkowo częstych zmian w modelach działania samodzielnych środowisk i roli młodzieży w ich wprowadzaniu pisałem w poprzednim tekście \u003Ca href=\"https://czarnyszlak.org/958-2/\">„po pierwsze autentyczność”\u003C/a>.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Z drugiej strony, co do kompetencji przewodzenia zespołom instruktorskim – w samodzielnym środowisku zespół instruktorski najczęściej bywa tylko jeden, złożony z ogółu kadry; okazje do osiągnięcia w tym względzie harcmistrzowskiego poziomu rozwoju będą więc sporadyczne, a sformowanie „rdzennej” komisji harcmistrzowskiej zajęłoby dekady.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Samodzielne środowisko, które chce prowadzić własną politykę certyfikacji kadry (nie jest to konieczne – wspólną komisję instruktorską miała kiedyś mieć Federacja Harcerska „Zarzewie”. Przyznam, że nie wiem, na ile działa w praktyce; ale moim zdaniem warto w tym zakresie dążyć do niezależności) musi się więc zastanowić, na ile trójstopniowy system stopni instruktorskich odzwierciedla jego pożądany model rozwoju instruktorskiego i czy na pewno trzeba go zachować? Stosowanie tych samych nazw i insygniów dla zauważalnie innych zestawów ról i kompetencji wydaje mi się trochę nieuczciwe, choć rozumiem siłę, która tkwi w rozpoznawalnym tytule (mój brak podkładki pod krzyżem do dziś prowokuje krzywe spojrzenia niektórych kolegów z ZHP). \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Warto też wiedzieć, że klasyczny polski model bynajmniej nie jest oczywisty w szerszym ruchu skautowym. Dominującym trendem wydaje się raczej stosunkowo łatwy do zdobycia podstawowy certyfikat uzupełniany w miarę potrzeby kursami doszkalającymi – nie narzucającymi liniowej ścieżki, raczej coś w rodzaju znanego z gier „drzewka rozwoju”. Na pewno nie jest więc tak, że rezygnując z odtwarzania w mikroskali systemu naszej organizacji macierzystej „wypisujemy się” z kręgu harcerskiej ortodoksji.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Jaki system rozwoju kadry powinny zatem przyjąć małe organizacje?  Możliwych rozwiązań jest co najmniej kilka i nie wiem, czy istnieje takie, które sprawdzi się zawsze i wszędzie. W naszym środowisku zdecydowaliśmy dawno temu, że wystarczy nam jednostopniowy patent instruktorski – zbliżony poziomem do stopnia przewodnika i zdefiniowany jako mu równoważny w naszym \u003Ca href=\"https://ohd.org.pl/Dokumenty/statut%20OHD%20jednolity%20z%2026%20kwietnia%20(Obecny).pdf\">statucie\u003C/a>, ale ze zwiększonym naciskiem na refleksję nad modelem działania i współpracę w ramach zespołu instruktorskiego. Kiedy byliśmy bandą mniej więcej sobie równych młodych narwańców, model ten sprawdzał się bardzo dobrze. W miarę naszego dojrzewania i pojawiania się młodszych instruktorów coraz bardziej dostrzegamy jednak jego niedostatki, więc jego potencjalne rozwinięcie będzie jednym z tematów naszej majowej rady. Będę szczęśliwy, jeśli wypracowane rozwiązanie będzie:\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">       \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Oparte na specyficznym dla naszego środowiska rozumieniu ról instruktorskich podejmowanych na kolejnych etapach służby;\u003C/span>\u003C/li>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">       \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Ani zbyt proste, ani zbyt rozbudowane – pomagające w osiągnięciu kolejnych kompetencji i poziomów zaangażowania, ale bez nadmiernie rozbuchanej hierarchii;\u003C/span>\u003C/li>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">       \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Możliwe do wdrożenia w ograniczonych warunkach kadrowych samodzielnego środowiska;\u003C/span>\u003C/li>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">       \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Czytelne i wiarygodne dla naszych zewnętrznych partnerów (rodzice, szkoły, inni harcerze), ale bez popadania w zbędny formalizm (w szczególności pozwalające dostrzec i uznać rozwój spontanicznie osiągnięty poza systemem prób, minimalizując konieczność upokarzającego powtarzania trywialnych zadań);\u003C/span>\u003C/li>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">       \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Czerpiące inspirację z form kształcenia kadry stosowanych przez ruch harcerski i skautowy w kraju i zagranicą, ale nie uznające jednorodności za wartość najwyższą;\u003C/span>\u003C/li>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">       \u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Otwarte na dalsze modyfikacje w przyszłości.\u003C/span>\u003C/li>\n\u003C/ol>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Do analizy opartej na podobnych zasadach zachęcam wszystkie małe organizacje harcerskie (a w każdym razie wszystkie te, które planują samodzielną certyfikację kadry). Jej wyniki mogą się okazać zaskakujące – od skautowego „drzewka rozwoju”, przez jedno- czy dwustopniowe systemy, aż po zachowanie klasycznej trójstopniowej struktury. Nawet jednak jeśli finalnym wynikiem dyskusji byłaby decyzja o pozostawieniu sprawy „po staremu” – wartością dodaną tego procesu byłoby pogłębione rozumienie i akceptacja obecnych rozwiązań jako czegoś więcej niż przypadkowej tradycji.\u003C/span>\u003C/p>\n",{"rendered":235,"protected":21},"\u003Cp>Stopnie instruktorskie są bardzo złożonymi instrumentami, egzekwującymi mieszankę zdolności miękkich i twardych, postawy życiowej, doświadczenia i zasług w służbie. Szczegółowe wymagania różnią się między organizacjami i są co jakiś czas aktualizowane; w dużej mierze wynikają jednak ze wspólnego rozumienia ról instruktorów poszczególnych stopni, które kształtuje się mniej więcej tak: PRZEWODNIK – stosuje metodę harcerską w […]\u003C/p>\n",1283,[238,15,30,31,32,33],"post-1281","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>JAKI SYSTEM ROZWOJU KADRY W MAŁYCH ORGANIZACJACH? - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"JAKI SYSTEM ROZWOJU KADRY W MAŁYCH ORGANIZACJACH? - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:description\" content=\"W naszym środowisku zdecydowaliśmy dawno temu, że wystarczy nam jednostopniowy patent instruktorski – zbliżony poziomem do stopnia przewodnika i zdefiniowany jako mu równoważny w naszym statucie, ale ze zwiększonym naciskiem na refleksję nad modelem działania i współpracę w ramach zespołu instruktorskiego.\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-16T13:45:34+00:00\" />\n\u003Cmeta property=\"og:image\" content=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-4.png\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:height\" content=\"630\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:type\" content=\"image/png\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" />\n\t\u003Cmeta name=\"twitter:data1\" content=\"5 minut\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach\\/\",\"name\":\"JAKI SYSTEM ROZWOJU KADRY W MAŁYCH ORGANIZACJACH? - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/04\\/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3.png\",\"datePublished\":\"2026-04-16T13:10:29+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-16T13:45:34+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/04\\/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/04\\/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3.png\",\"width\":2048,\"height\":614},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"JAKI SYSTEM ROZWOJU KADRY W MAŁYCH ORGANIZACJACH?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":241,"robots":242,"canonical":229,"og_locale":43,"og_type":44,"og_title":241,"og_description":243,"og_url":229,"og_site_name":46,"article_publisher":47,"article_modified_time":244,"og_image":245,"twitter_card":55,"twitter_misc":251,"schema":253},"JAKI SYSTEM ROZWOJU KADRY W MAŁYCH ORGANIZACJACH? - Czarny Szlak",{"index":38,"follow":39,"max-snippet":40,"max-image-preview":41,"max-video-preview":42},"W naszym środowisku zdecydowaliśmy dawno temu, że wystarczy nam jednostopniowy patent instruktorski – zbliżony poziomem do stopnia przewodnika i zdefiniowany jako mu równoważny w naszym statucie, ale ze zwiększonym naciskiem na refleksję nad modelem działania i współpracę w ramach zespołu instruktorskiego.","2026-04-16T13:45:34+00:00",[246],{"width":247,"height":248,"url":249,"type":250},1200,630,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-4.png","image/png",{"Szacowany czas czytania":252},"5 minut",{"@context":59,"@graph":254},[255,267,269,273,279],{"@type":62,"@id":229,"url":229,"name":241,"isPartOf":256,"primaryImageOfPage":257,"image":259,"thumbnailUrl":260,"datePublished":261,"dateModified":244,"breadcrumb":262,"inLanguage":71,"potentialAction":264},{"@id":64},{"@id":258},"https://czarnyszlak.org/istota/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach/#primaryimage",{"@id":258},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3.png","2026-04-16T13:10:29+00:00",{"@id":263},"https://czarnyszlak.org/istota/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach/#breadcrumb",[265],{"@type":74,"target":266},[229],{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":258,"url":260,"contentUrl":260,"width":109,"height":268},614,{"@type":80,"@id":263,"itemListElement":270},[271,272],{"@type":83,"position":84,"name":85,"item":86},{"@type":83,"position":88,"name":231},{"@type":90,"@id":64,"url":86,"name":46,"description":91,"publisher":274,"potentialAction":275,"inLanguage":71},{"@id":93},[276],{"@type":96,"target":277,"query-input":278},{"@type":98,"urlTemplate":99},{"@type":101,"valueRequired":102,"valueName":103},{"@type":105,"@id":93,"name":46,"url":86,"logo":280,"image":281,"sameAs":282},{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":107,"url":108,"contentUrl":108,"width":109,"height":110,"caption":46},{"@id":107},[47],{"image":260,"url":27,"author":284,"date":27,"excerpt":285,"views":286,"rating_sum":287,"rating_count":88,"rating_avg":288,"comments":152,"read_url":229},"pwd. Michał Zapała","W naszym środowisku zdecydowaliśmy dawno temu, że wystarczy nam jednostopniowy patent instruktorski – zbliżony poziomem do stopnia przewodnika i zdefiniowany jako mu równoważny w naszym statucie, ale ze zwiększonym naciskiem na refleksję nad modelem działania i współpracę w ramach zespołu instruktorskiego. Kiedy byliśmy bandą mniej więcej sobie równych młodych narwańców, model ten sprawdzał się bardzo dobrze. W miarę naszego dojrzewania i pojawiania się młodszych instruktorów coraz bardziej dostrzegamy jednak jego niedostatki, więc jego potencjalne rozwinięcie będzie jednym z tematów naszej majowej rady.",247,11,5.5,{"self":290,"collection":295,"about":297,"replies":299,"wp:featuredmedia":302,"wp:attachment":305,"curies":308},[291],{"href":292,"targetHints":293},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1281",{"allow":294},[127],[296],{"href":130},[298],{"href":133},[300],{"embeddable":102,"href":301},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1281",[303],{"embeddable":102,"href":304},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media/1283",[306],{"href":307},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1281",[309],{"name":145,"href":146,"templated":102},{"wp:featuredmedia":311},[312],{"id":236,"date":313,"slug":314,"type":177,"link":315,"title":316,"author":84,"featured_media":152,"caption":318,"alt_text":27,"media_type":182,"mime_type":250,"media_details":319,"source_url":260,"_links":353},"2026-04-16T09:54:26","jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach-3","https://czarnyszlak.org/jaki-system-rozwoju-kadry-w-malych-organizacjach-3/",{"rendered":317},"JAKI SYSTEM ROZWOJU KADRY W MAŁYCH ORGANIZACJACH (3)",{"rendered":27},{"width":109,"height":268,"file":320,"filesize":321,"sizes":322,"image_meta":351},"2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3.png",2833536,{"medium":323,"large":327,"thumbnail":333,"medium_large":337,"1536x1536":343,"full":349},{"file":324,"width":190,"height":151,"filesize":325,"mime_type":250,"source_url":326},"JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-300x90.png",51860,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-300x90.png",{"file":328,"width":329,"height":330,"filesize":331,"mime_type":250,"source_url":332},"JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-1024x307.png",1024,307,538610,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-1024x307.png",{"file":334,"width":195,"height":195,"filesize":335,"mime_type":250,"source_url":336},"JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-150x150.png",43455,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-150x150.png",{"file":338,"width":339,"height":340,"filesize":341,"mime_type":250,"source_url":342},"JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-768x230.png",768,230,309304,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-768x230.png",{"file":344,"width":345,"height":346,"filesize":347,"mime_type":250,"source_url":348},"JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-1536x461.png",1536,461,1223216,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/04/JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3-1536x461.png",{"file":350,"width":109,"height":268,"mime_type":250,"source_url":260},"JAKI-SYSTEM-ROZWOJU-KADRY-W-MALYCH-ORGANIZACJACH-3.png",{"aperture":201,"credit":27,"camera":27,"caption":27,"created_timestamp":201,"copyright":27,"focal_length":201,"iso":201,"shutter_speed":201,"title":27,"orientation":201,"keywords":352},[],{"self":354,"collection":358,"about":360,"author":362,"replies":364},[355],{"href":304,"targetHints":356},{"allow":357},[127],[359],{"href":210},[361],{"href":213},[363],{"embeddable":102,"href":216},[365],{"embeddable":102,"href":366},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1283",{"id":368,"date":369,"date_gmt":370,"guid":371,"modified":373,"modified_gmt":374,"slug":375,"status":14,"type":15,"link":376,"title":377,"content":379,"excerpt":381,"featured_media":383,"comment_status":25,"ping_status":26,"template":27,"class_list":384,"yoast_head":386,"yoast_head_json":387,"istota_meta":424,"istota_comments_count":119,"_links":430,"_embedded":451},1253,"2026-03-26T17:35:18","2026-03-26T16:35:18",{"rendered":372},"https://czarnyszlak.org/?post_type=istota_article&p=1253","2026-04-16T10:10:56","2026-04-16T09:10:56","niebezpieczny-czarny-szlak","https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/",{"rendered":378},"(Nie)bezpieczny Czarny Szlak",{"rendered":380,"protected":21},"\u003Cp>\u003Cb>(Nie)bezpieczny Czarny Szlak \u003C/b>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Ci>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Nie chodzi o to, że bezpieczeństwo jest nieważne.\u003C/span>\u003C/i>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Ci>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Chodzi o to, że nie może być jedynym celem wychowania.\u003C/span>\u003C/i>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Od początku powstania pomysłu na stworzenie Czarnego Szlaku, a nawet wcześniej w mojej harcerskiej karierze co jakiś czas słyszę, że “zmienię zdanie dotyczące podejścia do bezpieczeństwa dopiero gdy coś się stanie i oby nie stało się nigdy”. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">W tym artykule chcę w końcu rozprawić się z tym zarzutem. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cb>Dlaczego harcerstwo nie może opierać się wyłącznie na bezpieczeństwie?\u003C/b>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">W naszej przestrzeni pojawia się chętnie powtarzane również przez Naczelniczkę ZHP hasło: Bezpieczeństwo przede wszystkim. Pojawią się dokumenty typu “Bezpieczny”, zresztą podejrzewam, że większość instruktorów, ale także nauczycieli doświadczyło mnożenia dokumentów zwiększających “nasze” bezpieczeństwo. Czy rzeczywiście je zwiększają? Raczę wątpić. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Cofnijmy się jednak do początków, do twórcy skautingu. Co Bi-Pi mówił na temat bezpieczeństwa w harcerstwie? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">“\u003C/span>\u003Ci>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">A Scout must be prepared to take risks and face dangers.\u003C/span>\u003C/i>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">” Scouting for Boys. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Ci>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">The Scoutmaster must give the boy the opportunity of learning by doing things himself. a także:\u003C/span>\u003C/i>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Ci>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">If you never let a boy try to walk along a plank or a rope for fear he may fall, he will never learn balance. \u003C/span>\u003C/i>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Aids for scoutmastership\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Czyli raczej powinniśmy się skupiać na zarządzaniu tymże ryzykiem, a nie na jego likwidowaniu. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cb>Po co ryzyko?\u003C/b>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Po pierwsze jeśli dajemy tylko zadania łatwe, bez ryzyka porażki – nie zbudujemy w wychowanku poczucia sprawczości.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Po drugie, żeby wyrabiał w sobie coraz większą odwagę do podejmowania wyzwań, a w sytuacjach zagrożenia potrafił działać, zamiast się paraliżować.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Po trzecie, żeby wychowanek przestał powtarzać, że czegoś się nie da zrobić, ale umiał się raczej przyznać: “ja nie potrafię” lub “jeszcze nie potrafię”.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Po czwarte, możliwość doświadczenia szybkich konsekwencji nieodpowiedzialnego działania. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cb>Czy można narażać na niebezpieczeństwo wychowanków?\u003C/b>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Tak, a nawet trzeba! Nie można ich jednak nigdy celowo narażać na uszczerbek na zdrowiu fizycznym lub psychicznym, to jest wprowadzać ich w sytuacje, które na pewno spowodują ich szkodę. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Dlatego jak najbardziej wskazanym jest uczenie się balansu na linie, z której można spaść i się tym samym przewrócić na ziemię, ale już skakanie z 4 metrów w dół bez żadnego do tego sprzętu spowalniającego nie wchodzi w grę. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Jak najbardziej wskazane jest umożliwienie chętnemu wychowankowi stania na warcie w nocy, ale niedopuszczalnym jest zamknięcie go przymusowo w skrzyni pionierskiej, żeby przestał mieć lęk klaustrofobiczny. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">W obu pierwszych przypadkach mamy sytuację, w której poszerzamy możliwości fizyczne i psychiczne wychowanka, w drugich po prostu mu szkodzimy.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Co ważne, każde ryzykowne działanie powinno być odpowiednio zabezpieczone. Jeśli wiemy, że harcerz ma palić ogień, co może się wiązać z oparzeniami – powinniśmy mieć w gotowości opatrunki i coś do ugaszenia tego ognia w mgnieniu oka, żeby sytuacja nie  wymknęła się spod naszej kontroli. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Życie harcerskie w lesie, wystawia jednak każdego na niebezpieczeństwa naturalne, w których jednym z największych zagrożeń jest bierność. Jeśli będę wartował w samym mundurze, w chłodną letnią noc – następnego dnia będę miał katar lub gorączkę. Jeśli nie nauczę się odpowiednio upadać – zadanie z liną może skończyć się dla mnie złamaniem. Jeśli nie zadbam o odpowiedni śpiwór znów zmarznę w nocy itd.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Przykłady można by było mnożyć. Co ciekawe, harcerze przed wojną wydają się bardziej “bezpieczni” pod tym kątem niż my obecnie – choć przecież było mniej formalności i większa swoboda działania. Możemy to dostrzec patrząc na historyczne wymagania \u003Ca href=\"https://pl.wikipedia.org/wiki/Trzy_pi%C3%B3ra\">próby na trzy pióra.\u003C/a> Odnotowując, że przed wojną wymagano osoby dorosłej, która miała podążać za kandydatem przechodzącym tę próbę. Obecnie nie znajdziemy takiego wymogu. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Dodatkowo same dokumenty nie zwiększają bezpieczeństwa. Świetnie za to potrafią tworzyć jego złudne wrażenie. Wystarczy spojrzeć na wypadki na obozach – wciąż są obecne, nawet te najtragiczniejsze. To pokazuje, że same przepisy nie wystarczą, jeśli nie idą za nimi realne kompetencje kadry. To oznacza większą odpowiedzialność instruktora – nie tylko za przestrzeganie zasad, ale za realne przygotowanie siebie i swoich wychowanków do działania.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cb>Kogo chronią przepisy? Instruktora, wychowanków czy organizacje?\u003C/b>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Cóż więc z zapisów o konieczności przeszkolenia instruktora z pierwszej pomocy, jeśli tak naprawdę jej nie umie? Ukończył przecież kurs. Jak jednak ten kurs wyglądał? Czego wymagał? Czy rzeczywiście po takim kursie w razie poparzenia, zadławienia, podtopienia instruktor-drużynowy będzie umiał uratować wychowanka? Czy będzie potrafił tak zabezpieczyć teren zajęć i ich program (np. dobrze wyposażoną apteczką), żeby być gotowym? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Co więcej czy współczesny instruktor potrafi zadbać o komfort cieplny ludzi, gdy temperatura spadnie poniżej zera? Co wtedy zrobi? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Mamy jednak przepisy, które mówią o konieczności przeszkolenia kadry wychowawczej. I one chronią, problem w tym, że dopóki instruktorzy się do nich nie stosują, nie są rzeczywiście przeszkoleni, to takie przepisy, choćby najlepsze chronią głównie organizacje.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Nie chodzi o to, by ograniczać ryzyko do zera. Chodzi o to, by wychowywać ludzi, którzy potrafią działać mimo niego. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Bo harcerstwo nie ma tworzyć ludzi bezpiecznych. Ma tworzyć ludzi zdolnych do działania \u003C/span>\u003Cb>w świecie, który bezpieczny nie jest.\u003C/b>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n",{"rendered":382,"protected":21},"\u003Cp>(Nie)bezpieczny Czarny Szlak    Nie chodzi o to, że bezpieczeństwo jest nieważne. Chodzi o to, że nie może być jedynym celem wychowania.   Od początku powstania pomysłu na stworzenie Czarnego Szlaku, a nawet wcześniej w mojej harcerskiej karierze co jakiś czas słyszę, że “zmienię zdanie dotyczące podejścia do bezpieczeństwa dopiero gdy coś się stanie i […]\u003C/p>\n",1254,[385,15,30,31,32,33],"post-1253","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>(Nie)bezpieczny Czarny Szlak - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"(Nie)bezpieczny Czarny Szlak - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:description\" content=\"(Nie)bezpieczny Czarny Szlak    Nie chodzi o to, że bezpieczeństwo jest nieważne. Chodzi o to, że nie może być jedynym celem wychowania.   Od początku powstania pomysłu na stworzenie Czarnego Szlaku, a nawet wcześniej w mojej harcerskiej karierze co jakiś czas słyszę, że “zmienię zdanie dotyczące podejścia do bezpieczeństwa dopiero gdy coś się stanie i […]\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-16T09:10:56+00:00\" />\n\u003Cmeta property=\"og:image\" content=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2.png\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:height\" content=\"614\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:type\" content=\"image/png\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" />\n\t\u003Cmeta name=\"twitter:data1\" content=\"5 minut\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/niebezpieczny-czarny-szlak\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/niebezpieczny-czarny-szlak\\/\",\"name\":\"(Nie)bezpieczny Czarny Szlak - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/niebezpieczny-czarny-szlak\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/niebezpieczny-czarny-szlak\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/03\\/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2.png\",\"datePublished\":\"2026-03-26T16:35:18+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-16T09:10:56+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/niebezpieczny-czarny-szlak\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/niebezpieczny-czarny-szlak\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/niebezpieczny-czarny-szlak\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/03\\/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/03\\/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2.png\",\"width\":2048,\"height\":614},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/niebezpieczny-czarny-szlak\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"(Nie)bezpieczny Czarny Szlak\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":388,"robots":389,"canonical":376,"og_locale":43,"og_type":44,"og_title":388,"og_description":390,"og_url":376,"og_site_name":46,"article_publisher":47,"article_modified_time":391,"og_image":392,"twitter_card":55,"twitter_misc":395,"schema":396},"(Nie)bezpieczny Czarny Szlak - Czarny Szlak",{"index":38,"follow":39,"max-snippet":40,"max-image-preview":41,"max-video-preview":42},"(Nie)bezpieczny Czarny Szlak    Nie chodzi o to, że bezpieczeństwo jest nieważne. Chodzi o to, że nie może być jedynym celem wychowania.   Od początku powstania pomysłu na stworzenie Czarnego Szlaku, a nawet wcześniej w mojej harcerskiej karierze co jakiś czas słyszę, że “zmienię zdanie dotyczące podejścia do bezpieczeństwa dopiero gdy coś się stanie i […]","2026-04-16T09:10:56+00:00",[393],{"width":109,"height":268,"url":394,"type":250},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2.png",{"Szacowany czas czytania":252},{"@context":59,"@graph":397},[398,409,410,414,420],{"@type":62,"@id":376,"url":376,"name":388,"isPartOf":399,"primaryImageOfPage":400,"image":402,"thumbnailUrl":394,"datePublished":403,"dateModified":391,"breadcrumb":404,"inLanguage":71,"potentialAction":406},{"@id":64},{"@id":401},"https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/#primaryimage",{"@id":401},"2026-03-26T16:35:18+00:00",{"@id":405},"https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/#breadcrumb",[407],{"@type":74,"target":408},[376],{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":401,"url":394,"contentUrl":394,"width":109,"height":268},{"@type":80,"@id":405,"itemListElement":411},[412,413],{"@type":83,"position":84,"name":85,"item":86},{"@type":83,"position":88,"name":378},{"@type":90,"@id":64,"url":86,"name":46,"description":91,"publisher":415,"potentialAction":416,"inLanguage":71},{"@id":93},[417],{"@type":96,"target":418,"query-input":419},{"@type":98,"urlTemplate":99},{"@type":101,"valueRequired":102,"valueName":103},{"@type":105,"@id":93,"name":46,"url":86,"logo":421,"image":422,"sameAs":423},{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":107,"url":108,"contentUrl":108,"width":109,"height":110,"caption":46},{"@id":107},[47],{"image":394,"url":27,"author":425,"date":27,"excerpt":426,"views":427,"rating_sum":428,"rating_count":119,"rating_avg":429,"comments":119,"read_url":376},"phm. Rafał Pankowski HR","Nie chodzi o to, że bezpieczeństwo jest nieważne.\r\nChodzi o to, że nie może być jedynym celem wychowania.\r\n\r\nOd początku powstania pomysłu na stworzenie Czarnego Szlaku, a nawet wcześniej w mojej harcerskiej karierze co jakiś czas słyszę, że “zmienię zdanie dotyczące podejścia do bezpieczeństwa dopiero gdy coś się stanie i oby nie stało się nigdy”.  W tym artykule chcę w końcu rozprawić się z tym zarzutem.",336,12,4,{"self":431,"collection":436,"about":438,"replies":440,"wp:featuredmedia":443,"wp:attachment":446,"curies":449},[432],{"href":433,"targetHints":434},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1253",{"allow":435},[127],[437],{"href":130},[439],{"href":133},[441],{"embeddable":102,"href":442},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1253",[444],{"embeddable":102,"href":445},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media/1254",[447],{"href":448},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1253",[450],{"name":145,"href":146,"templated":102},{"replies":452,"wp:featuredmedia":518},[453],[454,479,496],{"id":455,"parent":456,"author":152,"author_name":457,"author_url":27,"date":458,"content":459,"link":461,"type":158,"author_avatar_urls":462,"_links":466},8,6,"Maco","2026-03-27T14:12:00",{"rendered":460},"\u003Cp>Tak często to granice rozumienia znaczenia pojęć. Jak najbardziej w przypadku zabezpieczenia  i płynięcia obok łódką podczas próby harcerz w pełni jest bezpieczny zawsze może chwycić się łódki i być wyciągnięty przez ratownika. Przypadek tej próby jednak ze względu na obowiązujące przepisy dotyczyć może tylko harcerzy pełnoletnich, którzy z własnej woli i świadomie do tej próby przystępują. Niestety wszelkie pływanie z nieletnimi poza obszarem wyznaczonym i dopuszczonym jako kąpielisko nie jest dozwolone i wyraźnie wskazują na to przepisy zarówno ustawy o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych jak i przepisy oświatowe o organizacji wypoczynku dzieci i młodzieży. Poniżej zamieszczę odpowiedź sekretarza stanu  w tej kwestii ,dla świadomości instruktorów.:\u003Cbr />\n\u003Ca href=\"https://wypoczynek.men.gov.pl/artykul/pismo_MSWiA_ratownicy_wodni\" rel=\"nofollow ugc\">https://wypoczynek.men.gov.pl/artykul/pismo_MSWiA_ratownicy_wodni\u003C/a>\u003Cbr />\nPismo MSWiA do podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego w sprawie wyjaśnienie kwestii związanych zapewnieniem bezpiecznego korzystania z wyznaczonego obszaru wodnego\u003Cbr />\nJarosław Zieliński Sekretarz Stanu\u003Cbr />\nDOLiZK-NRGW-0748-13/2017                                                                                 Warszawa, wrzesień 2017 r.\u003Cbr />\nZgodnie ze znowelizowanym w 2016 roku art. 92c ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943, z późn. zm.) organizator wypoczynku dzieci i młodzieży zobowiązany jest do zapewnienia „bezpiecznego korzystania z wyznaczonego obszaru wodnego zgodnie z ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych”.\u003Cbr />\nZ kolei w przepisach wykonawczych, tj. w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży (Dz. U. poz. 452) określony został, odpowiednio dla kierownika wypoczynku i wychowawcy wypoczynku, zakres podstawowych zadań i obowiązków, służących zapewnieniu bezpieczeństwa uczestnikom wypoczynku dzieci i młodzieży, w tym w zakresie bezpiecznego korzystania z wyznaczonych obszarów wodnych. Stosownie do przepisów ww. rozporządzenia do obowiązków  kierownika wypoczynku należy:\u003Cbr />\nzapewnienie uczestnikom wypoczynku korzystania wyłącznie z wyznaczonych obszarów wodnych, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych, w obecności ratownika wodnego i wychowawcy wypoczynku,\u003Cbr />\nzapoznanie uczestników wypoczynku z zasadami bezpieczeństwa oraz zapewnienie warunków do ich przestrzegania, w tym zapewnienie uczestnikom wypoczynku korzystanie wyłącznie z wyznaczonych obszarów wodnych.\u003Cbr />\nDo obowiązków wychowawcy wypoczynku należy natomiast:\u003Cbr />\nzapewnienie uczestnikom wypoczynku, we współpracy z ratownikiem wodnym, opieki w czasie korzystania z wyznaczonych obszarów wodnych, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych,\u003Cbr />\nzapewnienie uczestnikom wypoczynku, we współpracy z ratownikiem wodnym, opieki w czasie korzystania z wyznaczonych obszarów wodnych, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych.\u003Cbr />\nW świetle przywołanych przepisów, zapewnienie bezpiecznego korzystania z wyznaczonego obszaru wodnego zgodnie z ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych oznacza:\u003Cbr />\npo pierwsze, obowiązek korzystania przez dzieci i młodzież – uczestników wypoczynku – wyłącznie z wyznaczonych obszarów wodnych (kąpielisk, miejsc wykorzystywanych do kąpieli, pływalni), tj. obszarów wodnych, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych ma być zapewniona obecność ratownika wodnego,\u003Cbr />\npo drugie, korzystanie przez dzieci i młodzież – uczestników wypoczynku z wyznaczonych obszarów wodnych ma następować we współpracy wychowawcy wypoczynku i ratownika wodnego obecnego na danym wyznaczonym obszarze wodnym, realizującym obowiązek stałej kontroli wyznaczonego obszaru wodnego, którego obecność na wyznaczonym obszarze wodnym zapewnia zarządzający tym obszarem.\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/#comment-8",{"24":463,"48":464,"96":465},"https://secure.gravatar.com/avatar/b58f219c1aed642e4f731a56c49b5c2ae5c4bbffa8d439bc224a179a9e045e7f?s=24&d=initials&r=g&initials=Ma","https://secure.gravatar.com/avatar/b58f219c1aed642e4f731a56c49b5c2ae5c4bbffa8d439bc224a179a9e045e7f?s=48&d=initials&r=g&initials=Ma","https://secure.gravatar.com/avatar/b58f219c1aed642e4f731a56c49b5c2ae5c4bbffa8d439bc224a179a9e045e7f?s=96&d=initials&r=g&initials=Ma",{"self":467,"collection":472,"up":474,"in-reply-to":476},[468],{"href":469,"targetHints":470},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/8",{"allow":471},[127],[473],{"href":171},[475],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":433},[477],{"embeddable":102,"href":478},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/6",{"id":480,"parent":152,"author":152,"author_name":457,"author_url":27,"date":481,"content":482,"link":484,"type":158,"author_avatar_urls":485,"_links":486},7,"2026-03-26T23:34:48",{"rendered":483},"\u003Cp>Ważny  temat kwestii jaką powinno być dla każdego instruktora  prowadzącego zajęcia  BEZPIECZEŃSTWO! Pozwolę sobie przedstawić inny punkt widzenia od opisanego powyżej. Uważam, że młodym harcerzom których  pod opiekę dostają młodzi dorośli nie ma prawa paść włos z głowy. Pisze to jako dawny drużynowy, którego także ponosiła „ułańska” fantazja, jako rodzic nastolatków i jako osoba która zawodowo zajmuje się szkoleniem innych. \u003C/p>\n\u003Cp>„Nie chodzi o to, że bezpieczeństwo jest nieważne. Chodzi o to, że nie może być jedynym celem wychowania.”- Oczywiście bezpieczeństwo nie może być celem samym w sobie bo nim nie jest. Jest natomiast zabezpieczeniem metody do osiągnięcia celu . Tak aby najtrudniejsze zadanie  na lądzie , na wysokości, w górach, w wodzie w momencie trudnym nie przynosiło złych następstw dla zdrowia ,życia i dobrostanu uczestnika. Poniesienie porażki ma być informacją zwrotną ,że jeszcze należy się cofnąć poćwiczyć i następnym razem się uda. Informacją zwrotną nie może być złamana  noga, przeziębienie czy inne następstwa.\u003Cbr />\n „Dlaczego harcerstwo nie może opierać się wyłącznie na bezpieczeństwie?” – Harcerstwo ma być trudne ma być wyzwaniem  ale zawsze ma być CAŁKOWICIE BEZPIECZNE. Nie można zakładać ,że będziemy ryzykować zdrowiem powierzonych nam harcerzy, żaden rodzic nie chciałby aby jego dziecku coś zagrażało. Podczas naszych  działania tak jak podczas algorytmu BLS z pierwszej pomocy  powinniśmy zadać sobie pytanie : Czy jest Bezpiecznie? Jeśli nie jest to nie realizować dopóki zagrożenie nie zostanie wyeliminowane, co nie znaczy że nie mamy się starać to zagrożenie wyeliminować i wtedy cel realizować.\u003Cbr />\n„…podejrzewam, że większość instruktorów, ale także nauczycieli doświadczyło mnożenia dokumentów zwiększających “nasze” bezpieczeństwo. Czy rzeczywiście je zwiększają? Raczę wątpić.”-  Tworzenie niezrozumiałych dokumentów tylko na odczepnego , faktycznie nie wnoszą a wręcz usypiają czujność.” Istnieje jednak system który sprawdza się w szkolnictwie, w szkoleniu mundurowych czy w innej  zinstytucjonalizowanej  strukturze. Jest nim konspekt zajęć, w którym po kolei opisany jest przebieg zajęć, sprzęt wykorzystywany, zabezpieczenie potrzebne do  przeprowadzenia szkolenia i kompetencje kadry. Kto za co odpowiada kto dowodzi i jest analiza ryzyka co jeśli coś nie pójdzie, jak wtedy  rozwiązać sytuację. Napisanie i przemyślenie takiego konspektu jest wizualizacją szkolenia planem z celami oraz zabezpieczeniem aby nic się nie wydarzyło. Na koniec taki konspekt musi zatwierdzić przełożony który także ponosi odpowiedzialność co podpisał. Dzięki takiemu podejściu udaje się uniknąć wielu wypadków na wskutek działania mniej doświadczonych prowadzących . Jeśli np. młody drużynowy  musiałby zatwierdzić konspekt zajęć u komendanta obozu  to czułby się spokojniejszy a na pewno starszy bardziej doświadczony instruktor nie pozwolił by na działania ryzykowne.\u003Cbr />\n„Skaut musi być gotowy na podejmowanie ryzyka i stawianie czoła niebezpieczeństwom. Skauting dla chłopców. Czyli raczej powinniśmy się skupiać na zarządzaniu tymże ryzykiem, a nie na jego likwidowaniu.” – Ryzykiem nie powinno się zarządzać w harcerstwie które jest procesem do stania się odpowiedzialnym  człowiekiem. Powinno się analizować jakie występuje ryzyko i tylko po jego wyeliminowaniu realizować zadanie jakim jest wychowanie do dzielności. Zarządzać ryzykiem może dorosła świadoma osoba która jest np. strażakiem, policjantem, żołnierzem i  ryzykuje aby obronić nadrzędne wartości np. zdrowia i życia innych. Co nie oznacza  , że w odczucia harcerza zadanie nie ma być ryzykowne ,ma być wręcz odwrotnie ma czuć że robi coś na granicy swoich możliwości i może się nie udać a on przełamuje kolejne swoje bariery. Tylko, że drużynowy zawsze ma mieć przygotowaną „poduszkę ratunkową” do miękkiego lądowania o czym uczestnik wszelakich prób nie  musi wiedzieć.\u003Cbr />\n„Czy można narażać na niebezpieczeństwo wychowanków? Tak, a nawet trzeba! Nie można ich jednak nigdy celowo narażać na uszczerbek na zdrowiu fizycznym lub psychicznym, to jest wprowadzać ich w sytuacje, które na pewno spowodują ich szkodę.” -Absolutnie nie można narażać na niebezpieczeństwo wychowanków  ani celowo ani tym bardziej przez przypadek bo wtedy to jest zaniechanie  zapewnienia bezpieczeństwa przez prowadzących zajęcia. Jak rodzicom wytłumaczyć wypadek ich dziecka który zaistniał choć nie był celowy a jednak się wydarzył? Podjęliśmy ryzyko i jednak cel wychowawczy się nie powiódł bo uczestnik doznał urazu a nam się wydawało że się uda?\u003Cbr />\nPrzedwojenna próba „Trzy pióra” jest dobrym przykładem wychowania do dzielności  była odpowiednio zabezpieczona przez niewidzialny nadzór opiekuna. Co do dokumentów to warto aby nie były tworzone tylko do szuflady a do zatwierdzenia przez bardziej doświadczonych którzy  także biorą odpowiedzialność za to co podpisują. Przepisy nie powinny chronić a przypominać co należy zrobić zanim się zacznie działać , być taką check listą przed.\u003C/p>\n\u003Cp>„Nie chodzi o to, by ograniczać ryzyko do zera. Chodzi o to, by wychowywać ludzi, którzy potrafią działać mimo niego. Bo harcerstwo nie ma tworzyć ludzi bezpiecznych. Ma tworzyć ludzi zdolnych do działania w świecie, który bezpieczny nie jest.”\u003Cbr />\nW wychowaniu harcerskim nie ma miejsca na ryzyko. Chodzi o  to ,aby eliminując ryzyka wychować ludzi którzy w momencie krytycznym będą znali swoje możliwości bo bardzo wysoko mieli podniesioną poprzeczkę i ją osiągnęli  gdyż  zadbano o ich bezpieczeństwo. Bo harcerstwo ma tworzyć ludzi przy których inni w najtrudniejszych sytuacjach będą czuć się bezpieczni. Bo harcerz to człowiek który wie co potrafi i w momencie życiowej próby podejmie świadome ryzyko…\u003Cbr />\nGdybyśmy dopuścili ryzyko to nie byłoby to wychowanie a selekcja, zostają tylko Ci którym się udało. Powinniśmy natomiast  stworzyć sytuacje gdzie uczymy że z porażki się wychodzi i to kształtuje charakter. Ale żadne z naszych działań nie może być podejmowaniem ryzyka że może być NIEBEZPIECZNIE . Harcerzom może wydawać się że  to jest niebezpieczne ale nigdy nam . My musimy być pewni , że to co robimy jest bezpieczne mimo trudności i ekstremalności przedsięwzięcia, poprzez właściwe zabezpieczenie naszych pomysłów.\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/#comment-7",{"24":463,"48":464,"96":465},{"self":487,"collection":492,"up":494},[488],{"href":489,"targetHints":490},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/7",{"allow":491},[127],[493],{"href":171},[495],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":433},{"id":456,"parent":152,"author":152,"author_name":497,"author_url":27,"date":498,"content":499,"link":501,"type":158,"author_avatar_urls":502,"_links":506},"Krzysztof Kowalczyk","2026-03-26T19:22:12",{"rendered":500},"\u003Cp>Moim zdaniem to w pewnej mierze semantyka, co znaczy „harcerz jest bezpieczny” – czy harcerz jest bezpieczny płynąc na drugi brzeg jeziora wpław, jeśli instruktor płynie obok łódką? czy jest bezpieczny, bo w zabronili mu wchodzić do wody?…\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/#comment-6",{"24":503,"48":504,"96":505},"https://secure.gravatar.com/avatar/90abf50bb90a4297f4284b609da96c8aa7089f3492c9aad1969271fcc858bb33?s=24&d=initials&r=g&initials=KK","https://secure.gravatar.com/avatar/90abf50bb90a4297f4284b609da96c8aa7089f3492c9aad1969271fcc858bb33?s=48&d=initials&r=g&initials=KK","https://secure.gravatar.com/avatar/90abf50bb90a4297f4284b609da96c8aa7089f3492c9aad1969271fcc858bb33?s=96&d=initials&r=g&initials=KK",{"self":507,"collection":511,"up":513,"children":515},[508],{"href":478,"targetHints":509},{"allow":510},[127],[512],{"href":171},[514],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":433},[516],{"embeddable":102,"href":517},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?parent=6",[519],{"id":383,"date":520,"slug":521,"type":177,"link":522,"title":523,"author":84,"featured_media":152,"caption":525,"alt_text":27,"media_type":182,"mime_type":250,"media_details":526,"source_url":394,"_links":554},"2026-03-26T17:26:10","po-pierwsze-autentycznosc-kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym-2","https://czarnyszlak.org/istota/niebezpieczny-czarny-szlak/po-pierwsze-autentycznosc-kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym-2/",{"rendered":524},"Po pierwsze autentyczność. Kilka myśli o harcerstwie niezależnym. (2)",{"rendered":27},{"width":109,"height":268,"file":527,"filesize":528,"sizes":529,"image_meta":552},"2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2.png",38326,{"medium":530,"large":534,"thumbnail":538,"medium_large":542,"1536x1536":546,"full":550},{"file":531,"width":190,"height":151,"filesize":532,"mime_type":250,"source_url":533},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-300x90.png",3082,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-300x90.png",{"file":535,"width":329,"height":330,"filesize":536,"mime_type":250,"source_url":537},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-1024x307.png",13097,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-1024x307.png",{"file":539,"width":195,"height":195,"filesize":540,"mime_type":250,"source_url":541},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-150x150.png",2281,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-150x150.png",{"file":543,"width":339,"height":340,"filesize":544,"mime_type":250,"source_url":545},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-768x230.png",9565,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-768x230.png",{"file":547,"width":345,"height":346,"filesize":548,"mime_type":250,"source_url":549},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-1536x461.png",19983,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2-1536x461.png",{"file":551,"width":109,"height":268,"mime_type":250,"source_url":394},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-2.png",{"aperture":201,"credit":27,"camera":27,"caption":27,"created_timestamp":201,"copyright":27,"focal_length":201,"iso":201,"shutter_speed":201,"title":27,"orientation":201,"keywords":553},[],{"self":555,"collection":559,"about":561,"author":563,"replies":565,"wp:attached-to":568,"curies":570},[556],{"href":445,"targetHints":557},{"allow":558},[127],[560],{"href":210},[562],{"href":213},[564],{"embeddable":102,"href":216},[566],{"embeddable":102,"href":567},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1254",[569],{"embeddable":102,"post_type":15,"id":368,"href":433},[571],{"name":145,"href":146,"templated":102},{"id":573,"date":574,"date_gmt":575,"guid":576,"modified":578,"modified_gmt":579,"slug":580,"status":14,"type":15,"link":581,"title":582,"content":583,"excerpt":585,"featured_media":587,"comment_status":25,"ping_status":25,"template":27,"class_list":588,"yoast_head":590,"yoast_head_json":591,"istota_meta":623,"istota_comments_count":630,"_links":631,"_embedded":652},1172,"2026-03-02T15:00:46","2026-03-02T14:00:46",{"rendered":577},"https://czarnyszlak.org/?post_type=istota_article&p=1172","2026-03-26T17:59:50","2026-03-26T16:59:50","kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien","https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/",{"rendered":27},{"rendered":584,"protected":21},"\u003Ch2>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Kogo ZHR ze swych szeregów wykluczać powinien\u003C/span>\u003C/h2>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">W rozmowach moich z Szalonym Poświstem, wraca niczym bumerang temat ostatnio postulowanej zmiany, na mocy której można kogoś dożywotnio wykluczyć z ZHRu. Posuwa mnie to do zastanowienia się: \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\"> Dla kogo jest ZHR (do jakich ludzi jest skierowany)? \u003C/span>\u003C/li>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\"> Gdzie można postawić granicę? Kogo można (albo powinno się) dożywotnio wykluczyć z ZHRu?\u003C/span>\u003C/li>\n\u003C/ol>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Zawsze uważałem ZHR i harcerstwo ogółem za drogę do bycia najlepszą wersją siebie. W tym sensie ZHR jest dla mnie spadkobiercą myśli i idei pitagorejczyków, szukających najlepszej ze swych wersji. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Pitagorejczycy próbowali ujrzeć przeznaczenie każdego bytu, każdej rzeczy. Wszystko ma swój cel istnienia i powinno go odnaleźć, a później wypełniać. Tylko to wiedzie bowiem do szczęścia. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Posłużmy się tu legendą o orle wychowanym przez kury. Orzeł ten wraz ze swoją rodziną dziobał ziemię i sypiał na grzędzie. Mimo to jednak marzył o wzniesieniu się wysoko w przestworza i szybowaniu ponad chmurami. Zgodnie z wersją opowieści nigdy nie poleciał, jednak czuł że jego życie może (albo i powinno) być inne. Widział, że inny jest sens jego istnienia niż znoszenie jaj i bycie ugotowanym w rosole. Co więcej, zapewne jako nioska nie przynosił największych korzyści, a raczej straty. Orzeł nie stał się najlepszą wersją siebie, był raczej najgorszą z możliwych wersji kury.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\"> \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Harcerstwo ma w moim mniemaniu zapobiec takiemu obrotowi spraw, ma pomóc nam znaleźć nasze powołanie. Ma uczynić z nas ludzi świadomych ścieżki, którą podążają i wartości, którymi się kierują. Zarazem, nadal wracając do pitagorejczyków, pokazuje, że nie jest to droga dla wszystkich.\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\"> Cco więcej droga harcerska niekoniecznie będzie słuszna dla każdego przez całe jego życie. I ta pokora odróżnia nas od pitagorejczyków, którzy choć uważali, że różne są drogi dla różnych, to własną uważali za najwznioślejszą. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Harcerstwo nie powinno popadać w taką pychę i chyba tego nie robi, wszak stale inspiruje się i wskazuje jako wzór osoby, które harcerzami nigdy nie były, albo dawno już nie są. Wracając do przykładu kur, możemy powiedzieć że harcerstwo jest jak kurnik, idealny dla kur, ale zgubny dla orłów czy dzięciołów. Być może lepszym przykładem jest jeszcze sytuacja antylopy wychowanej przez lwy. Mimo troski lwicy, mimo starań antylopy, nie była ona w stanie żyć w tej rodzinie. Nie radziła sobie z polowaniem, a dieta mięsna była dla niej nie do przyjęcia. Podobnie może być z harcerstwem, które części osób może podcinać skrzydła i hamować dalszy rozwój. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Sytuacja jest jednak trudniejsza niż w przypadku antylopy. Po pierwsze skutek nie jest tak drastyczny. Można żyć, funkcjonować, ba nieraz nawet czerpać niejaką radość z bycia we wspólnocie, która jednak nie tylko nas nie rozwija, ale wręcz hamuje. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Ch3>\u003Cb>Wielki hamulec rozwoju\u003C/b>\u003C/h3>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Sprawa ta ma jeszcze inny aspekt, na który warto zwrócić uwagę. To, co mogło być na pewnym etapie życia dobre może przestać takim być w późniejszym jego etapie. Znamy takie przykłady z dzieciństwa. Jeżdżenie na rowerku z bocznymi kółkami jest dobre dla dziecka, ale nadchodzi moment, aby kółka te odpiąć i nauczyć się trzymać równowagę tylko na dwóch. Na początku zawsze jest to trudne. Początkujący kolarz traci poczucie bezpieczeństwa, równowagi. Nie raz na początku upada, co nie jest miłe. Jeśli jednak wytrwa i nauczy się jazdy jednośladowej, odsłoni się przed nim całe piękno jakie przemieszczanie się na rowerze dać może. Poczuje czar pędu i będzie się dziwić, że mógł lubić jeździć z bocznymi kółkami. Z harcerstwem nie raz jest podobnie. Stwarza nam ono poczucie przydatności, komfortu, bezpieczeństwa. Jednak w rzeczywistości może hamować nasz rozwój, a nawet powodować cofanie w nim. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Ch3>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Kto być harcerzem powinien\u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">?\u003C/span>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\"> \u003C/span>\u003C/h3>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Posunąć nas to może do dwóch wniosków: \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Col>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">a) harcerstwo skierowane jest do ludzi, którzy pragną stać się najlepszą wersją siebie; \u003C/span>\u003C/li>\n\u003Cli>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">b) nadejść może moment, w którym harcerstwo nie będzie dłużej pomagało w rozwoju. \u003C/span>\u003C/li>\n\u003C/ol>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Odnośnie punktu a) pragnąłbym jeszcze raz zaznaczyć: harcerstwo niekoniecznie jest drogą do doskonałości i nie jest nią dla każdego. W moim odczuciu powinno być raczej okresem, szansą, na rozeznanie swojej drogi i jej odnalezienie. To tłumaczy młody wiek, w jakim jest większość harcerzy i harcerek (zuchów, wędrowników, etc.). W końcu zdobywając nawet stopień HRa w regulaminowym wieku 18-tu lat, człowiek nadal jest młody. I ma czas aby, po jego odnalezieniu wypełnić swoje powołanie. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Wszystko to pchać nas może do konkluzji, odrzucenia drogi harcerskiej i działania zupełnie odwrotnie do jego założeń i z odrzuceniem jej wskazań. I to też będzie sukces wychowawczy. Przyniesie bowiem odnalezienie istoty (sensu życia?). \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">W związku z tym harcerstwo powinno nie tyle dyktować jakąś konkretną drogę i uczyć odtwórstwa, ile pokazywać różne ścieżki i uczyć rozpoznawania potrzeb (na ile to robi pozostawiam do oceny Drogiej Czytelniczce/Czytelnikowi). \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Ch3>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Akcja Mojżesz \u003C/span>\u003C/h3>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Podpunkt b) łączy się dla mnie z punktem 2. Problem jest moim zdaniem w pewien sposób ten sam. Jak rozeznać, że oto nadszedł ten moment? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Czy z ZHRu powinno się wyrzucać wszystkich harcmistrzów i harcmistrzynie posiadające stopień HRa? Przecież założenia organizacji nie dają im więcej przepisowych możliwości rozwoju. Z drugiej jednak strony ktoś musi kształcić i prowadzić kolejne pokolenia… \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Ch3>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Paradoks Makaka \u003C/span>\u003C/h3>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Dawno temu, chyba gdy byłem jeszcze zastępowym wraz z moim przyjacielem Makakiem lubowaliśmy się w zabawie myślowej. W myśl jej założenia zastanawialiśmy się jak ZHR miałby postąpić gdyby przybył do niego człowiek idealny. Być może byłby to Adam lub Ewa\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">sprzed zerwania owocu, być może Chrystus, a może po prostu ktoś kto posiada wszelkie wartości i umiejętności nauczane przez ZHR. W każdym razie osoba, która w ZHRze niczego nauczyć się już nie może. Doszliśmy szybko do konkluzji, że powinien od razu otrzymać stopień harcmistrza i HRa oraz zostać zaraz po tym wyrzucony z ZHRu, nie mógłby się w nim bowiem bardziej rozwijać. Jednak gdyby był idealny mógłby chcieć zostać, aby pomóc innym. Tu natrafiliśmy na inny problem. Harcerstwo opiera się naszym zdaniem na wzajemnej nauce i samodoskonaleniu osób. Zatem osoby błądzące uczą się od innych błądzących. Popełniamy błędy razem, razem wyciągając z nich wnioski. To dla tego dużo ważniejszym narzędziem dla nauki w harcerstwie będzie wspólne przygotowany wyjazd niż podróż z biurem podróży (nawet jeśli w jego rolę wciela się doświadczona komenda zgrupowania). Ta druga opcja mimo że bardziej profesjonalna, nie pozwala nam bowiem popełniać błędów w czasie planowania, wyklucza zarazem wyciąganie płynących z tych potknięć wniosków. Nie uczy nas niczego, nie rozwija, nie wychowuje młodego pokolenia. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Ch3>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Kogo wykluczać? \u003C/span>\u003C/h3>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Jednak poprawka usuwająca kogoś dożywotnio z ZHRu nie dotyczyłaby zapewne starych i zasłużonych harcmistrzów, ani instruktorów, którzy są (w jakimś stopniu) idealni. Zatem o kogo w niej może chodzić? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Powiedzieliśmy już sobie, że harcerstwo ma być sposobem do znalezienia swojego powołania, komu zatem i kiedy można tego odmówić, a wręcz zakazać? Pierwsza kategoria, którą mógłbym wymienić to osoby jednoznacznie przeciwne sposobowi działania i wartościom harcerstwa. Można sobie taką sytuację wyobrazić. Ciężej jednak pomyśleć sobie, że taka osoba z jakiegoś powodu miałaby w harcerstwie być. Logicznie powinna raczej chcieć jak najszybciej uciec z miejsca, w którym jest jej (prawdopodobnie) bardzo źle. Oczywiście taki człowiek może zmienić zdanie i pragnąć wówczas wstąpić ponownie do harcerstwa. Gdybyśmy nałożyli na niego dożywotni zakaz, nie mógłby tego jednak uczynić. Czy zatem w jego wypadku miałoby to sens? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Inna sytuacja. Jakaś instruktorka/instruktor dopuścili się jakiegoś czynu haniebnego, mocnego kalibru np. molestowania. Taką osobę można by dożywotnio wykluczyć. Pojawia się tu jednak dla mnie pewna kwestia., Mianowicie osoba taka będzie posiadała wpis w rejestrach prawnych, zatem i tak nie będzie mogła przekazywać najmłodszym swojej wiedzy. I tu ZHR nie będzie miał nic do powiedzenia. Czy mu się to podoba czy nie, prawo stoi ponad nim. Po co zatem taką osobę wykluczać? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Jednak może się zdarzyć, że ktoś dopuści się czynu haniebnego, jednak nie powodującego zakazu wychowawczego, weźmy za przykład jakieś machlojki finansowe. W takiej sytuacji, gdy zostanie ona ujawniona, spotka winnego z pewnością ostracyzm otoczenia. Wątpliwe więc, czy wiedząc, że źle się o nim mówi za jego plecami (a może i prosto w twarz? Choć nie zdarza się to często) będzie on chciał przebywać w takim towarzystwie. Wreszcie można by takiej osobie nie udzielić absolutorium, co wszak ma swoje skutki. Rozważmy jeszcze jeden przypadek. Oto osoba o poglądach skrajnych, niedopuszczalnych. Porównania do zbrodniczych ideologii narodowego socjalizmu, czy stalinizmu cisną się same. Czy taką osobę powinniśmy wykluczyć? Powiedzieliśmy już sobie wyżej, że może ona jednak zmienić poglądy, zatem zakaz dożywotni jest ryzykowny. Po za tym kiedy mamy uznać, że jakieś poglądy są zbyt radykalne? Czy możemy ustalić konkretną granicę?\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Sięgnijmy po przykład nie tak oklepany, a zarazem z harcerstwem związany. Czy publicznie agitując przeciw prezydentowi ks. Lutosławski przekroczył tę granicę? Czy stało się to dopiero kiedy słowa jego i jemu podobnych spowodowały haniebny mordy na prezydencie Narutowiczu? Czy zatem gdyby organizacja zawczasu wykluczyła jemu podobnych, potępiła ich słowa, odcięła się od nich postawy, mogłaby zapobiec albo przynajmniej sprzeciwić się złu? A może do czasu, gdyby nie dojdzie do tragedii należy mieć nadzieję i próbować przekonać radykałów o niesłuszności ich podjęcia? Z jednej bowiem strony to słowa kształtują rzeczywistość. Za nim Niewiadomski skierował lufę Browninga w plecy prezydenta, w Narutowicza wciskano na ulicach kamieniami i bryłami lodu. Z drugiej jednak strony nie zwracał się on [Lutosławski] wprost o zabójstwo prezydenta, określał go tylko mocnymi epitetami. Odwołajmy się do mitologii. Czy wiedząc że Parys doprowadzi do zniszczenia miasta, Trojańczycy mieli prawo go zabić w dzieciństwie, aby zapobiec tej tragedii? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Obarczona podobnym problemem polityka niemiecka, mówi o konieczności przeciwdziałania, o obowiązku moralnym nie dopuszczenia po raz wtóry do tragedii. Jednak i tam problem stanowi postawienie granicy, kiedy można stwierdzić, że czyjeś poglądy powinny być zakazane. Kiedy jest to już niedopuszczalna retoryka? \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Ch3>\u003Cb>Przemiana i wybaczenie \u003C/b>\u003C/h3>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Wracając do pytań z początku, a zarazem spinając je w jakąś klamrę. Harcerstwo powinno, moim zdaniem, dawać szansę poszukiwania drogi dla siebie, nie powinno być zatem, mówiąc mową harcerską, celem, ale metodą. Powinno umożliwiać poszukiwanie i testowanie różnych rozwiązań, zapewniając zarazem niejakie bezpieczeństwo. Trudno w takiej sytuacji wykluczyć jakiegokolwiek chętnego do podjęcia tej drogi, decyzja taka musiałaby być arbitralna i zawsze byłaby obarczona poczuciem niesprawiedliwości. Pamiętać przy tym jednak należy, że harcerstwo, poprzez swoje sformalizowanie i hierarchię jakieś granicę stawiać musi. Pytanie tylko gdzie je postawić? Pytanie również czy nie powinny być one zależne, zarówno od czasów, jak i każdego indywidualnego przypadku. Wszak może być, że komuś o radykalnych poglądach harcerstwo pomoże z nich wyjść i zobaczyć inaczej świat. Gdyby zaś możliwość działania w harcerstwie mu odebrano, pogrążyłby się jeszcze bardziej w towarzystwie ludzi skrajnych i dodatkowo zradykalizował. Co, jak wiemy, może prowadzić do skutków nieodwracalnych i zgubnych, jak chociażby grupy islamskich ekstremistów. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Tutaj jakieś podsumowanie trzy zdaniowe? Myśl końcowa, zaproszenie do dyskusji?\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp> \u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Całe moje rozważania opierają się na założeniu, że harcerstwo ma służyć rozgrzaniu swojej drogi. Czy jest to podejście błędne mam nadzieję, że nie. Niemniej istnieją być może odmienne koncepcje, a każda z nich może pociągać za sobą inne odpowiedzi na postawione przeze mnie pytania. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">*** \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Drogiej Czytelniczce niezrozumiałym wydać się może użycie terminu Akcji Mojżesz w odniesieniu do usuwania z organizacji osób “zbyt starych” (raczej duchem niźli jak chodzi o\u003C/span>\u003C/p>\n\u003Cp>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">metrykę). Odwołanie to oczywiście tyczy się Biblijnego prawodawcy. Jak pamiętamy, miał on prowadzić lud przez lat czterdzieści po pustyni, mimo iż droga tego nie wymagała. W czasie wędrówki dochodziło przeciwko niemu do licznych buntów z najbardziej spektakularnym, kiedy odlano posąg cielca. Po innym z buntów Mojżesz wygnał z obozu część starszyzny. Była ona bowiem nośnikiem starego-niewolniczego myślenia i nie pozwalała reszcie ludu nauczyć się nowego podejścia do życia. Tak samo, być może usunięcie części zasiedziałych osób, ukazałoby całej organizacji jaki jest cel harcerskiej drogi. Może odejście z organizacji, w celu wypełniania powołania stałoby się tak oczywiste, jak oczywistym jest dla nas obecnie przekazywanie zuchów do harcerzy miast trzymania ich w gromadzie (w myśl filozofii “może kiedyś się przyda”). Może, choć to już daleko posunięty wniosek wpłynęłoby to na problem trzymania w drużynach siódmych i ósmych przybocznych, miast tworzenia zastępów (czy drużyn) wędrowniczych. \u003C/span>\u003C/p>\n\u003Ch3>\u003Cspan style=\"font-weight: 400;\">Bażant Uważny\u003C/span>\u003C/h3>\n",{"rendered":586,"protected":21},"\u003Cp>Kogo ZHR ze swych szeregów wykluczać powinien W rozmowach moich z Szalonym Poświstem, wraca niczym bumerang temat ostatnio postulowanej zmiany, na mocy której można kogoś dożywotnio wykluczyć z ZHRu. Posuwa mnie to do zastanowienia się:  Dla kogo jest ZHR (do jakich ludzi jest skierowany)?  Gdzie można postawić granicę? Kogo można (albo powinno się) dożywotnio wykluczyć […]\u003C/p>\n",1173,[589,15,30,31,32,33],"post-1172","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>- Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"- Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:description\" content=\"Kogo ZHR ze swych szeregów wykluczać powinien W rozmowach moich z Szalonym Poświstem, wraca niczym bumerang temat ostatnio postulowanej zmiany, na mocy której można kogoś dożywotnio wykluczyć z ZHRu. Posuwa mnie to do zastanowienia się:  Dla kogo jest ZHR (do jakich ludzi jest skierowany)?  Gdzie można postawić granicę? Kogo można (albo powinno się) dożywotnio wykluczyć […]\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-03-26T16:59:50+00:00\" />\n\u003Cmeta property=\"og:image\" content=\"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1.png\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:height\" content=\"614\" />\n\t\u003Cmeta property=\"og:image:type\" content=\"image/png\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" />\n\t\u003Cmeta name=\"twitter:data1\" content=\"12 minut\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien\\/\",\"name\":\"- Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/03\\/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1.png\",\"datePublished\":\"2026-03-02T14:00:46+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-26T16:59:50+00:00\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/03\\/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2026\\/03\\/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1.png\",\"width\":2048,\"height\":614},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":592,"robots":593,"canonical":581,"og_locale":43,"og_type":44,"og_title":592,"og_description":594,"og_url":581,"og_site_name":46,"article_publisher":47,"article_modified_time":595,"og_image":596,"twitter_card":55,"twitter_misc":599,"schema":601},"- Czarny Szlak",{"index":38,"follow":39,"max-snippet":40,"max-image-preview":41,"max-video-preview":42},"Kogo ZHR ze swych szeregów wykluczać powinien W rozmowach moich z Szalonym Poświstem, wraca niczym bumerang temat ostatnio postulowanej zmiany, na mocy której można kogoś dożywotnio wykluczyć z ZHRu. Posuwa mnie to do zastanowienia się:  Dla kogo jest ZHR (do jakich ludzi jest skierowany)?  Gdzie można postawić granicę? Kogo można (albo powinno się) dożywotnio wykluczyć […]","2026-03-26T16:59:50+00:00",[597],{"width":109,"height":268,"url":598,"type":250},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1.png",{"Szacowany czas czytania":600},"12 minut",{"@context":59,"@graph":602},[603,612,613,619],{"@type":62,"@id":581,"url":581,"name":592,"isPartOf":604,"primaryImageOfPage":605,"image":607,"thumbnailUrl":598,"datePublished":608,"dateModified":595,"inLanguage":71,"potentialAction":609},{"@id":64},{"@id":606},"https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/#primaryimage",{"@id":606},"2026-03-02T14:00:46+00:00",[610],{"@type":74,"target":611},[581],{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":606,"url":598,"contentUrl":598,"width":109,"height":268},{"@type":90,"@id":64,"url":86,"name":46,"description":91,"publisher":614,"potentialAction":615,"inLanguage":71},{"@id":93},[616],{"@type":96,"target":617,"query-input":618},{"@type":98,"urlTemplate":99},{"@type":101,"valueRequired":102,"valueName":103},{"@type":105,"@id":93,"name":46,"url":86,"logo":620,"image":621,"sameAs":622},{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":107,"url":108,"contentUrl":108,"width":109,"height":110,"caption":46},{"@id":107},[47],{"image":598,"url":27,"author":624,"date":27,"excerpt":625,"views":626,"rating_sum":627,"rating_count":628,"rating_avg":629,"comments":630,"read_url":581},"phm. Bażant Uważny","W rozmowach moich z Szalonym Poświstem, wraca niczym bumerang temat ostatnio postulowanej zmiany, na mocy której można kogoś dożywotnio wykluczyć z ZHRu. Posuwa mnie to do zastanowienia się: \r\n\r\n1. Dla kogo jest ZHR (do jakich ludzi jest skierowany)? \r\n2. Gdzie można postawić granicę? Kogo można (albo powinno się) dożywotnio wykluczyć z ZHRu?",818,85,21,4.05,5,{"self":632,"collection":637,"about":639,"replies":641,"wp:featuredmedia":644,"wp:attachment":647,"curies":650},[633],{"href":634,"targetHints":635},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1172",{"allow":636},[127],[638],{"href":130},[640],{"href":133},[642],{"embeddable":102,"href":643},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1172",[645],{"embeddable":102,"href":646},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media/1173",[648],{"href":649},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1172",[651],{"name":145,"href":146,"templated":102},{"replies":653,"wp:featuredmedia":770},[654],[655,677,700,723,745],{"id":656,"parent":152,"author":152,"author_name":657,"author_url":658,"date":659,"content":660,"link":662,"type":158,"author_avatar_urls":663,"_links":667},374,"Bartek","https://naukajestfajna.com.pl","2026-07-02T09:00:02",{"rendered":661},"\u003Cp>fajny tekst, serio daje do myslenia bo warto sie zastanowic dla kogo jest ta droga harcerska\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/#comment-374",{"24":664,"48":665,"96":666},"https://secure.gravatar.com/avatar/2952b4a8d638282e7efa862d0b311f65733e3e77a1a0f2c1a7ff6d6050fdcdec?s=24&d=initials&r=g&initials=Ba","https://secure.gravatar.com/avatar/2952b4a8d638282e7efa862d0b311f65733e3e77a1a0f2c1a7ff6d6050fdcdec?s=48&d=initials&r=g&initials=Ba","https://secure.gravatar.com/avatar/2952b4a8d638282e7efa862d0b311f65733e3e77a1a0f2c1a7ff6d6050fdcdec?s=96&d=initials&r=g&initials=Ba",{"self":668,"collection":673,"up":675},[669],{"href":670,"targetHints":671},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/374",{"allow":672},[127],[674],{"href":171},[676],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":634},{"id":630,"parent":119,"author":152,"author_name":678,"author_url":27,"date":679,"content":680,"link":682,"type":158,"author_avatar_urls":683,"_links":687},"Bażant Uważny","2026-03-17T17:05:26",{"rendered":681},"\u003Cp>Miałem nadzieje, że ktoś inny odpisze, ale chyba jednak to moje zadanie.\u003Cbr />\nNie znam tej sytuacji, niemniej mogę polecić rozwiązania w duchu braterstwa czy też siostrzeństwa.\u003Cbr />\nZatem po prostu porozmawiać z tym instruktorem, po prostu wysłuchać go, jak on to widzi.\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/#comment-5",{"24":684,"48":685,"96":686},"https://secure.gravatar.com/avatar/a824515b44d72af25a8dd342264c350aaa2cb3f006337dd85fdb1e1e3c041de4?s=24&d=initials&r=g&initials=Bw","https://secure.gravatar.com/avatar/a824515b44d72af25a8dd342264c350aaa2cb3f006337dd85fdb1e1e3c041de4?s=48&d=initials&r=g&initials=Bw","https://secure.gravatar.com/avatar/a824515b44d72af25a8dd342264c350aaa2cb3f006337dd85fdb1e1e3c041de4?s=96&d=initials&r=g&initials=Bw",{"self":688,"collection":693,"up":695,"in-reply-to":697},[689],{"href":690,"targetHints":691},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/5",{"allow":692},[127],[694],{"href":171},[696],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":634},[698],{"embeddable":102,"href":699},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/3",{"id":429,"parent":88,"author":152,"author_name":701,"author_url":27,"date":702,"content":703,"link":705,"type":158,"author_avatar_urls":706,"_links":710},"Honorat Perz","2026-03-03T18:42:30",{"rendered":704},"\u003Cp>W co nie wierzysz? Dlaczego?\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/#comment-4",{"24":707,"48":708,"96":709},"https://secure.gravatar.com/avatar/071c812ffaefb939b62e51c8f864034b4be4d1890598f8904e5d8325c8cbb836?s=24&d=initials&r=g&initials=HP","https://secure.gravatar.com/avatar/071c812ffaefb939b62e51c8f864034b4be4d1890598f8904e5d8325c8cbb836?s=48&d=initials&r=g&initials=HP","https://secure.gravatar.com/avatar/071c812ffaefb939b62e51c8f864034b4be4d1890598f8904e5d8325c8cbb836?s=96&d=initials&r=g&initials=HP",{"self":711,"collection":716,"up":718,"in-reply-to":720},[712],{"href":713,"targetHints":714},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/4",{"allow":715},[127],[717],{"href":171},[719],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":634},[721],{"embeddable":102,"href":722},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments/2",{"id":119,"parent":152,"author":152,"author_name":724,"author_url":27,"date":725,"content":726,"link":728,"type":158,"author_avatar_urls":729,"_links":733},"Marta Grdeń","2026-03-03T17:08:14",{"rendered":727},"\u003Cp>Ja mam taki przykład z życia: stary HR się rozwiódł (raczej ze swojej winy, na co wskazują liczne romanse), ma dziecko z kolejną partnerką, z którą ślubu cywilnego nie ma, bo nie chce z niawiadomych powodów. Romanse trwają oczywiście nadal. I ten Pan jest w rezerwie. Czy nie powinien być wykluczony?\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/#comment-3",{"24":730,"48":731,"96":732},"https://secure.gravatar.com/avatar/092d8bfcf59b195484c99614d2e39226803489f33d1c791542d4c125ebb100fc?s=24&d=initials&r=g&initials=MG","https://secure.gravatar.com/avatar/092d8bfcf59b195484c99614d2e39226803489f33d1c791542d4c125ebb100fc?s=48&d=initials&r=g&initials=MG","https://secure.gravatar.com/avatar/092d8bfcf59b195484c99614d2e39226803489f33d1c791542d4c125ebb100fc?s=96&d=initials&r=g&initials=MG",{"self":734,"collection":738,"up":740,"children":742},[735],{"href":699,"targetHints":736},{"allow":737},[127],[739],{"href":171},[741],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":634},[743],{"embeddable":102,"href":744},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?parent=3",{"id":88,"parent":152,"author":84,"author_name":746,"author_url":747,"date":748,"content":749,"link":751,"type":158,"author_avatar_urls":752,"_links":756},"admin5499","http://czarnyb.cluster100.hosting.ovh.net","2026-03-02T15:17:34",{"rendered":750},"\u003Cp>Nie wierzę, że to działa\u003C/p>\n","https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/#comment-2",{"24":753,"48":754,"96":755},"https://secure.gravatar.com/avatar/6b3902dad1fa75564c21a31941733d17ba7a411cb536e332ac056243ed0b00ad?s=24&d=initials&r=g&initials=ad","https://secure.gravatar.com/avatar/6b3902dad1fa75564c21a31941733d17ba7a411cb536e332ac056243ed0b00ad?s=48&d=initials&r=g&initials=ad","https://secure.gravatar.com/avatar/6b3902dad1fa75564c21a31941733d17ba7a411cb536e332ac056243ed0b00ad?s=96&d=initials&r=g&initials=ad",{"self":757,"collection":761,"author":763,"up":765,"children":767},[758],{"href":722,"targetHints":759},{"allow":760},[127],[762],{"href":171},[764],{"embeddable":102,"href":216},[766],{"embeddable":102,"post_type":15,"href":634},[768],{"embeddable":102,"href":769},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?parent=2",[771],{"id":587,"date":772,"slug":773,"type":177,"link":774,"title":775,"author":84,"featured_media":152,"caption":777,"alt_text":27,"media_type":182,"mime_type":250,"media_details":778,"source_url":598,"_links":806},"2026-03-02T15:23:59","po-pierwsze-autentycznosc-kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym-1","https://czarnyszlak.org/istota/kogo-zhr-ze-swych-szeregow-wykluczac-powinien/po-pierwsze-autentycznosc-kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym-1/",{"rendered":776},"Po pierwsze autentyczność. Kilka myśli o harcerstwie niezależnym. (1)",{"rendered":27},{"width":109,"height":268,"file":779,"filesize":780,"sizes":781,"image_meta":804},"2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1.png",1003510,{"medium":782,"large":786,"thumbnail":790,"medium_large":794,"1536x1536":798,"full":802},{"file":783,"width":190,"height":151,"filesize":784,"mime_type":250,"source_url":785},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-300x90.png",34397,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-300x90.png",{"file":787,"width":329,"height":330,"filesize":788,"mime_type":250,"source_url":789},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-1024x307.png",291233,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-1024x307.png",{"file":791,"width":195,"height":195,"filesize":792,"mime_type":250,"source_url":793},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-150x150.png",14296,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-150x150.png",{"file":795,"width":339,"height":340,"filesize":796,"mime_type":250,"source_url":797},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-768x230.png",177484,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-768x230.png",{"file":799,"width":345,"height":346,"filesize":800,"mime_type":250,"source_url":801},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-1536x461.png",594659,"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/03/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1-1536x461.png",{"file":803,"width":109,"height":268,"mime_type":250,"source_url":598},"Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.-1.png",{"aperture":201,"credit":27,"camera":27,"caption":27,"created_timestamp":201,"copyright":27,"focal_length":201,"iso":201,"shutter_speed":201,"title":27,"orientation":201,"keywords":805},[],{"self":807,"collection":811,"about":813,"author":815,"replies":817,"wp:attached-to":820,"curies":822},[808],{"href":646,"targetHints":809},{"allow":810},[127],[812],{"href":210},[814],{"href":213},[816],{"embeddable":102,"href":216},[818],{"embeddable":102,"href":819},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1173",[821],{"embeddable":102,"post_type":15,"id":573,"href":634},[823],{"name":145,"href":146,"templated":102},{"id":825,"date":826,"date_gmt":827,"guid":828,"modified":826,"modified_gmt":827,"slug":830,"status":14,"type":15,"link":831,"title":832,"content":834,"excerpt":835,"featured_media":152,"comment_status":26,"ping_status":26,"template":27,"class_list":836,"yoast_head":838,"yoast_head_json":839,"istota_meta":866,"istota_comments_count":152,"_links":875},1170,"2026-03-02T14:25:34","2026-03-02T13:25:34",{"rendered":829},"https://czarnyszlak.org/?istota_article=harcerstwo-samowystarczalne","harcerstwo-samowystarczalne","https://czarnyszlak.org/istota/harcerstwo-samowystarczalne/",{"rendered":833},"HARCERSTWO SAMOWYSTARCZALNE",{"rendered":27,"protected":21},{"rendered":27,"protected":21},[837,15,30,31,33],"post-1170","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>HARCERSTWO SAMOWYSTARCZALNE - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/harcerstwo-samowystarczalne/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"HARCERSTWO SAMOWYSTARCZALNE - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/harcerstwo-samowystarczalne/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerstwo-samowystarczalne\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerstwo-samowystarczalne\\/\",\"name\":\"HARCERSTWO SAMOWYSTARCZALNE - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-03-02T13:25:34+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerstwo-samowystarczalne\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerstwo-samowystarczalne\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/harcerstwo-samowystarczalne\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"HARCERSTWO SAMOWYSTARCZALNE\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":840,"robots":841,"canonical":831,"og_locale":43,"og_type":44,"og_title":840,"og_url":831,"og_site_name":46,"article_publisher":47,"twitter_card":55,"schema":842},"HARCERSTWO SAMOWYSTARCZALNE - Czarny Szlak",{"index":38,"follow":39,"max-snippet":40,"max-image-preview":41,"max-video-preview":42},{"@context":59,"@graph":843},[844,852,856,862],{"@type":62,"@id":831,"url":831,"name":840,"isPartOf":845,"datePublished":846,"breadcrumb":847,"inLanguage":71,"potentialAction":849},{"@id":64},"2026-03-02T13:25:34+00:00",{"@id":848},"https://czarnyszlak.org/istota/harcerstwo-samowystarczalne/#breadcrumb",[850],{"@type":74,"target":851},[831],{"@type":80,"@id":848,"itemListElement":853},[854,855],{"@type":83,"position":84,"name":85,"item":86},{"@type":83,"position":88,"name":833},{"@type":90,"@id":64,"url":86,"name":46,"description":91,"publisher":857,"potentialAction":858,"inLanguage":71},{"@id":93},[859],{"@type":96,"target":860,"query-input":861},{"@type":98,"urlTemplate":99},{"@type":101,"valueRequired":102,"valueName":103},{"@type":105,"@id":93,"name":46,"url":86,"logo":863,"image":864,"sameAs":865},{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":107,"url":108,"contentUrl":108,"width":109,"height":110,"caption":46},{"@id":107},[47],{"image":867,"url":868,"author":425,"date":869,"excerpt":870,"views":871,"rating_sum":872,"rating_count":873,"rating_avg":874,"comments":152,"read_url":868},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2025/12/Niebieski-Zolty-Nowoczesny-Rzemieslniczy-Baner-x-frame-4-scaled.png","https://czarnyszlak.org/?page_id=823","04.12.2025","Co by było, gdyby rodzice nie musieli dokładać do harcerstwa? Pokazuję jak drużyna może sama zarobić na mundury i wyjazdy.",55,88,23,3.83,{"self":876,"collection":881,"about":883,"replies":885,"wp:attachment":888,"curies":891},[877],{"href":878,"targetHints":879},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1170",{"allow":880},[127],[882],{"href":130},[884],{"href":133},[886],{"embeddable":102,"href":887},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1170",[889],{"href":890},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1170",[892],{"name":145,"href":146,"templated":102},{"id":894,"date":826,"date_gmt":827,"guid":895,"modified":897,"modified_gmt":898,"slug":899,"status":14,"type":15,"link":900,"title":901,"content":903,"excerpt":905,"featured_media":152,"comment_status":26,"ping_status":26,"template":27,"class_list":907,"yoast_head":909,"yoast_head_json":910,"istota_meta":947,"istota_comments_count":152,"_links":955},1169,{"rendered":896},"https://czarnyszlak.org/?istota_article=a-celem-jest-sylwetka","2026-07-27T22:33:09","2026-07-27T21:33:09","a-celem-jest-sylwetka","https://czarnyszlak.org/istota/a-celem-jest-sylwetka/",{"rendered":902},"A CELEM JEST SYLWETKA",{"rendered":904,"protected":21},"\u003Cp>Ten artykuł powstał kiedy byłem jeszcze aktywnym członkiem ZHRu i początkowo miał być opublikowany na Azymucie – niestety z powodu nieudostępnienia wyników ankiety, o których tutaj piszę, Azymut zrezygnował z publikacji – co rozumiem. Z tej też racji artykuł jest napisany w formie my.\u003C/p>\n\u003Cdiv class=\"entry-content wp-block-post-content has-global-padding is-layout-constrained wp-block-post-content-is-layout-constrained\">\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Celem nie jest realizacja zadań. Celem jest ukształtowanie Harcerza Rzeczypospolitej – dojrzałego, gotowego do służby. To nie to samo.\u003C/strong>\u003C/p>\n\u003Cp class=\"has-base-background-color has-background wp-block-paragraph\">Mój przyboczny zapytał mnie, czy możemy dodać do próby na Harcerza Orlego obowiązkowe przeczytanie książki. Oczywiście, że możemy. Tylko co chcielibyśmy tym osiągnąć? Celem przecież jest sylwetka. Jeśli kazalibyśmy czytać kandydatom tę samą książkę, jest szansa, że któryś z nich wcześniej by już ją przeczytał lub, co gorsza, część przeczytałaby tylko streszczenie. Wykonałby jednak zadanie próby (powinniśmy wierzyć harcerzom, że nas nie okłamują), co w połączeniu z wykonaniem innych sprawiłoby, że powinniśmy mu ją zamknąć. I tutaj pytanie; czy rzeczywiście tak musiałoby być?\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Zdawałoby się, że jest to jedyna słuszna droga postępowania. Skoro umówiliśmy się na zrobienie zadań z kandydatem, a ten je zrobił, to czy możemy oczekiwać, że musi zrobić coś jeszcze?\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Jeśli jednak naszym celem jest sylwetka, to nawet wykonanie próby nie musi doprowadzić do tego, żeby została ona osiągnięta. Sylwetka, jaką chcemy ukształtować, to Harcerz Rzeczypospolitej – dojrzały w wierze, czysty w postawie, zdolny do służby, samodzielny i odpowiedzialny lider (kiedy jest potrzeba), pełniejszy opis możesz znaleźć w \u003Ca href=\"https://azymut.zhr.pl/2025/02/04/wszyscy-jestesmy-harcerzami-starszymi/\">moim artykule\u003C/a>.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">W tym artykule postaram się lepiej scharakteryzować problem i znaleźć rozwiązanie, które mogłoby być bardziej skuteczne niż obecny system prób. Znajdziesz w nim również mój pomysł na weryfikację sylwetki. To, co chcę tutaj zaprezentować to zmianę wektora i inne rozłożenie akcentów niż dotychczas.\u003C/p>\n\u003Ch2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">\u003Cstrong>Czym naprawdę jest wychowanie?\u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Ostatnio w swoim artykule jeden z instruktorów rozważał, czy wciąż pamiętamy, że jesteśmy organizacją wychowawczą. Zajrzyjmy jednak do Statutu ZHRu:\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\"> “Celem Związku jest:\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\"> 1. wychowanie człowieka metodą harcerską: – w myśl Przyrzeczenia i Prawa Harcerskiego, – do świadomej postawy obywatelskiej w poczuciu współodpowiedzialności za losy własnej rodziny, narodu i państwa polskiego,\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">2. upowszechnianie w społeczeństwie ideałów harcerskich.  “\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">I tutaj chciałbym się nad tymi DWOMA celami zatrzymać. Wychowanie według \u003Ca href=\"https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/wychowanie;3998683.html\">Encyklopedii PWN\u003C/a>: wychowanie, \u003Cem>w szerokim znaczeniu — wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społecznego i przyrodniczego na człowieka, kształtujące jego tożsamość, osobowość, postawy; w znaczeniu węższym — oddziaływania organizowane celowo, mające prowadzić do pożądanych zmian w funkcjonowaniu jednostek i grup. \u003C/em>\u003Cem> \u003C/em>Już sama definicja wskazuje nam, że wychowanie ma doprowadzić do konkretnego celu wychowywaną jednostkę i grupę. Tylko kogo i z jakiego powodu chcemy wychować? I tutaj znów moglibyśmy przytoczyć sylwetkę HR/HRki. Jest to jednak za mało w tym sensie, że samo ukstałtowanie człowieka nie mówi nam o tym do czego go wychowujemy.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Jak to, przecież pierwszy punkt statutu o tym mówi. Tak, a drugi mówi o upowszechnianiu ideałów harcerskich w społeczeństwie. Czy ZHR spełnia oba te cele? Tak. W jakimś stopniu na pewno. Czy mógłby to robić lepiej? Z pewnością i o tym chcę rozmawiać. Zapisy Statutu działają tylko wtedy, jeśli są realizowane. Moim zdaniem obecnie realizowane nie są. Bo wychowujemy, ale mam duże wątpliwości co do tego czy upowszechniamy w społeczeństwie ideały harcerskie.  Z tego co rozmawiałem z harcmistrzami, to ZHR stara się spełniać ten cel głównie poprzez wychowywanie młodzieży.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">A przecież nie wychowujemy jednostki tylko dla niej samej, ale dla społeczeństwa, w którym żyje, a w ostatecznym rozrachunku dla Ziemi i przyjaźni między narodami. Nasz cel to nie tylko to, żeby harcerz opuścił organizację jako dobry, porządny człowiek.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Dobry człowiek, który nie przekłada tego na działanie społeczne, może po prostu żyć przyzwoicie — ale nie będzie chciał angażować się w zmianę społeczeństwa według ideałów harcerskich. A nam chodzi o coś więcej: żeby dobro, które kształtujemy, nie było ukryte, ale realnie obecne w jego środowisku. Żeby ideały harcerskie działały nie tylko w nim samym, ale także w świecie wokół niego.\u003C/p>\n\u003Ch2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">\u003Cstrong>Sylwetka jako początek służby, nie koniec ścieżki\u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Stąd nasza organizacja powinna patrzeć szerzej. To nie tak, że harcerstwo kończy się wtedy gdy zdobywa się HRa, ono dopiero tam się zaczyna, w tym sensie, że dopiero w pełni ukształtowana jednostka może w pełni kształtować rzeczywistość wokół siebie. Niepokoi fakt, że znaczna część instruktorek i instruktorów nie osiąga sylwetki (nie stopnia) HRa, co pokazują choćby ankiety instruktorskie dotyczące przestrzegania \u003Ca href=\"https://zhr.pl/2019/04/09/badania-spoleczne-wsrod-instruktorow-i-instruktorek-zhr/?\">PiPH.\u003C/a> Jeśli przyjąć, że jest ona obrazem dojrzałości wychowawczej, to oznacza to problem systemowy, nad którym warto się pochylić z troską, nie z osądem.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">W moim aktualnym hufcu, jego były hufcowy hm. Aleksander Walukiewicz wprowadził własną reformę zdobywania najwyższego ze stopni, więcej o niej możecie poczytać w jego artykule: \u003Ca href=\"https://azymut.zhr.pl/2024/04/03/jak-zachecic-wedrownikow-do-hra/\">tutaj\u003C/a>. Doprowadziło to do zwiększenia zdobywalności HRa wśród harcerzy naszego hufca, a wyniki są imponujące nie tylko na tle chorągwi, ale także Związku. Czy jednak ta reforma przyczyniła się do osiągania pierwotnej sylwetki?\u003C/p>\n\u003Ch2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">\u003Cstrong>System z małymi wymaganiami i wygodne kompromisy\u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Ostatnio zdarzyło mi się być na kapitule Harcerza Orlego. Kandydat, który przyszedł był ćwikiem (czy raczej miał taki stopień). Zaproponowałem, że może rozpalić ognisko krzesiwem, a jego opiekun zaczął go podpuszczać, że jak nie da rady, to mu próby nie otworzymy. Kandydat ten po dodatkowych instrukcjach rozpalił korę, ale od razu mu zgasła.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Członkowie kapituły, sami HRzy, również nie potrafili rozpalić krzesiwem ogniska. Ciekawsze było jednak co innego — kandydat miał zamkniętego Ogniowca (sprawność 3-gwiazdkowa, wymagania można przeczytać \u003Ca href=\"https://www.siedemgor.pl/pl/p/OGNIOWIEC-SPRAWNOSC-M/381\">tutaj\u003C/a>). Zamknął mu je jego opiekun, tłumacząc, że poziom trudności sprawności powinien być dostosowany do zdobywającego. Nie każdy 11-latek zrobi łuk ogniowy, ale są tacy, którzy bez problemu rozpalą ognisko krzesiwem. To pokazuje, jak różne mogą być ścieżki rozwoju i jak ważne jest stawianie realnych, a nie zaniżonych wymagań. Tak samo są urodzeni gitarzyści, którzy zdobędą 3 gwiazdkową sprawność bez większego problemu, a dla kogoś innego wyczynem będzie zdobycie 1 gwiazdkowej. Tylko w ten sposób sprawności pozwalają rzeczywiście określać poziom harcerzy, a nie tylko dawać im gratyfikacje za starania.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Wielu instruktorów działa najlepiej, jak potrafi, przy danych zasobach i wiedzy — i tym bardziej potrzebujemy jasnych standardów, które pomagają nie obniżać poprzeczki nieświadomie, ale też dają przestrzeń tym, którzy faktycznie są gotowi na więcej.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Dla jasności – nie chodzi mi o to, że najbardziej kluczową techniką w życiu harcerza jest ogniomistrzostwo. Chodzi mi bardziej o pewien schemat myślenia, który przeszkadza w realizacji naszego głównego celu statutowego. Kandydaci przychodzący na kapituły będą różnić się od siebie diametralnie.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">I mamy dwie ścieżki postępowania – dostosować się do kandydata poprzez obniżenie wymagań, bo dla niego to większy postęp jak nawet zrobi coś małego, lub dostosować kandydata do wymagań. Pierwsza ścieżka prowadzi do kilku rzeczy. Kandydat jest bardziej skory do podjęcia próby, bo próg wejścia jest dla niego niższy. Jednakże nie równa do jakiegoś poziomu, tylko do przeskoczenia samego siebie. Co też jest szlachetne, ale przeskoczenie samego siebie może zacząć się już czymś małym. Na przykład nauką rozpalania krzesiwem.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy rozmawiam z członkami kapituł, mówią oni, że kapituły działają, harcerstwo działa, bo ludzie się rozwijają. Problem w tym, że rozwój zachodzi wszędzie – w klubach sportowych, muzycznych, duszpasterstwach – więc sam fakt, że ktoś się rozwija, nie jest jeszcze dowodem na skuteczność naszej metody. To, co powinno nas wyróżniać, to kierunek tego rozwoju i to, czy faktycznie prowadzi on do sylwetki HRa. Jak pokazuje moje doświadczenie (około 20 spotkań, 30 osób), zadania w próbach bywają nietrafione – nie kształtują charakteru młodego człowieka, a ich zamknięcie niewiele mówi o wychowawczym efekcie. Oczywiście wiem, że są środowiska, które prowadzą próby z większym wyczuleniem na potrzeby kandydata – i dobrze, że tak jest. Ale właśnie dlatego potrzebujemy jasnych, wspólnych standardów, które nie zostawiają wszystkiego przypadkowi (nie mówię tutaj o formułach i rubryczkach). Tylko wtedy będziemy mogli mówić, że wychowanie harcerskie naprawdę działa, a nie że „ludzie się rozwijają”.\u003C/p>\n\u003Ch2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">\u003Cstrong>Harcerstwo jako droga, nie dekoracja\u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Dzisiejsza trudność naszej organizacji polega na tym, że powstają inicjatywy, które rozmijają się z zapisanym celem wychowania. Nie wynika to ze złej woli, ale z braku komunikacji i jasnego stawiania wymagań przy kształtowaniu sylwetki, np. powstanie stowarzyszenie Gra na Orientację. Sam fakt, że druhny i druhowie potrafią się zorganizować i działać z pasją – to jak najbardziej owoc harcerskiego wychowania. Problem leży gdzie indziej: w rozbieżności między tym, co jednostka uznaje za swój cel, a tym, co jako organizacja wpisaliśmy do swojego statutu i systemu wartości. Jeśli ktoś uzna, że nasze ideały to nie jest jego droga – w porządku. Powinien mieć jasność, że organizacja nie jest wtedy przestrzenią dla niego, choć zawsze może nią być.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Właśnie dlatego potrzebna jest otwarta i uczciwa rozmowa o takich kwestiach – także o osobach nieheteronormatywnych – bez udawania, że temat nie istnieje, ale i bez rozmywania fundamentów, które mamy jasno określone.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Gra na Orientację nie jest jedynym takim przykładem w naszej organizacji. Istnieją też instruktorzy, którzy twierdzą, że wartości mogą się zmieniać (słyszałem to osobiście na kursie metodycznym), albo którzy kwestionują zasadę abstynencji harcerskiej i co pewien czas wracają do dyskusji, dlaczego harcerz nie powinien pić alkoholu lub co gorsza formalnie są z nią zgodni, ale wiadomo, że na imprezach piją.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">I wracając do tematu artykułu: kończąc charakteryzować problem pragnę zauważyć, że kontrargumentem nie mogą być przypadki indywidualne, gdzie ktoś osiągnął sylwetkę HRa/HRki, nie zostając wcześniej instruktorem lub chwilę po. W organizacji mamy więcej uczestników niż tych 100 rocznie, który ten najwyższy stopień zamykają, a zgodzimy się, że część osób ma z natury dobry wektor rozwoju, czyli to ich działanie samo prowadzi ich do dojrzałości – sami wybierają sobie osoby, które ich najmocniej ukształtują i pozwolą dojrzeć. Opieram się na dostępnych raportach częściowych, źródło: sprawozdanie komendanta Chorągwi za lata 2022-2024, bo ogólne trudno znaleźć (jestem pewien, że to mierzymy)  – jeśli ktoś ma inne dane, to poproszę o taką informację.\u003C/p>\n\u003Ch2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">\u003Cstrong>Co zatem możemy zrobić, aby zacząć realizować cele statutowe ZHRu w sposób pełniejszy niż obecnie?   \u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po pierwsze:\u003C/strong> zacząć od siebie. Jeśli chcemy, żeby ludzie równali w górę, to musimy im pokazać, że jest to możliwe. I to właśnie \u003Cstrong>\u003Cem>rozwiązanie\u003C/em>\u003C/strong> — zaczynanie od siebie i własnego przykładu — jest o tyle piękne, że można być HRem bez względu na to, czy hufcowy, komendant chorągwi, Zarząd czy Naczelnictwo postępują po harcersku czy nie (w tym momencie niczego nie zarzucam, wiemy wszyscy, że każdy kiedyś miał lub ma zastrzeżenia do władz — od 1918 roku się to pojawiało).\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Sylwetka HRa nie jest tylko zapisem w regulaminie, który można zmienić małym głosowaniem. Papier da się poprawić, ale ideał pozostaje ten sam od Baden-Powella: dojrzały, odpowiedzialny, zdolny do służby. Tak więc trzeba osiągnąć sylwetkę HRa co prędzej, Druhny i Druhowie! Sylwetkę, nie stopień. Jeśli nie utożsamiamy się z sylwetką, to uczciwym jest zrezygnować ze stopnia, który posiadamy, choć nie powinniśmy.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po drugie:\u003C/strong> stawiać na osiągnięcie celu, a nie realizowanie zadań. To nie jest rewolucja, tylko przypomnienie, gdzie naprawdę leży akcent. Jasne, że w dobrej kapitule czy u sensownego opiekuna to działa — bo on widzi, że liczy się rozwój, a nie zaliczenie rubryczki. Ale problem systemowy pojawia się wtedy, kiedy skupiamy się bardziej na tabelkach i zadaniach niż na tym, czy faktycznie została ukształtowana cecha. Dlatego trzeba jasno mówić: HR może nie zamknąć zadania, a osiągnąć sylwetkę. Przykład? Wykształcam w sobie ofiarność wobec bliskich → zadanie: zabiorę babcię do kina → okazuje się, że babcia źle się czuje w kinie, nie lubi do niego chodzić, ale dużo większą radość sprawia jej rozmowa. Zaczynam z nią rozmawiać raz w tygodniu, wchodzi mi to w nawyk.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Z perspektywy tabelki zadanie nie jest wykonane. Z perspektywy celu — cecha została ukształtowana. I właśnie dlatego w pracy opiekuna czy kapituły \u003Cem>nie wolno\u003C/em> gubić tego wektora, bo inaczej zamiast wychowania mamy biurokrację. Tutaj też uwaga do zadań. Mój przykład pokazuje zadanie, które jest naprawdę długotrwałe, a nie jest aktywnością do odbębnienia, jak pójście do kina.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Czy zatem należy zrezygnować z zadań? Niekoniecznie, zadania często mogą i są właściwą formą do osiągnięcia celu. Zresztą stopnie również są taką formą do osiągnięcia celu. Nie jako coś do zdobycia, tylko jako etap do osiągnięcia celu głównego, jakim jest sylwetka HRa/ki.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>I tutaj dochodzimy do trzeciego aspektu\u003C/strong>. Harcerze i harcerki powinni być od początku swojej przygody \u003Cstrong>zestawiani z pełnym ideałem sylwetki\u003C/strong> – nie pośrednio, ale wprost. Baden-Powell, czerpiąc z tradycji inicjacyjnych plemion Afryki, wiedział, że młody człowiek niczego nie traci chcąc dorosnąć – przeciwnie, zyskuje. Dlatego znany nam jest zwrot: „jak dorosnę, będę taki jak tata”. Jeśli nie pokażemy mu tego „taty”, czyli sylwetki HRa/ki (nie chodzi tutaj o pokazanie mu formułki, tylko raczej żywego przykładu \u003Cimg decoding=\"async\" class=\"emoji\" role=\"img\" src=\"https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/svg/1f609.svg\" alt=\"😉\" /> ), to całe wychowanie będzie rozmyte.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Wielu problemów z pracą nad HRem nie rodzi się przy samym otwieraniu prób na ten stopień, ale dużo wcześniej – kiedy młodsze stopnie zaliczane są „dla świętego spokoju” albo żeby ktoś „też coś miał”, bo potrzebujemy przybocznego, a ustaliliśmy sobie, że musi być ćwikiem. Odpuszczanie w tym momencie sprawia, że brakuje fundamentu dla następnego stopnia. Człowiek może przejść przez wszystkie formalne etapy, ale nie nabrał tego, co miało być ich sensem.\u003C/p>\n\u003Ch2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">\u003Cstrong>Cel jest o wiele głębszy, a przyjaźń jest jego ubocznym celem. \u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Odrzucam kontrargument jakoby to do czego zachęcam było nierealne z powodu tego jaka jest dzisiejsza młodzież: “że nie ma motywacji i dobrze, że coś robią”. Młodzież chce dostać motywacje w postaci wyzwań. Kandydat na HO, o którym napisałem, gdy zostało mu pokazane, że realne jest zapalenie kory brzozy krzesiwem – SAM z siebie zaczął robić dodatkowe próby i szukać odpowiedniego kawałka kory. Zachęcił go przykład i  świadomość, że jest to realne.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego instruktorzy zawsze powinni się stosować do zasady: instruktor też się bawi, ale rzeczywiście bawi i rzeczywiście zdobywa umiejętności, a nie udaje – jeśli udajemy, że czerpiemy z czegoś radość czy satysfakcję, to nasi podopieczni też mogą zacząć udawać.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Tak, są osoby, które trzeba zmotywować, żeby cokolwiek chciały robić, ale czynnikiem motywacyjnym przy ostatnim stopniu nie może być obniżenie wymagań. Nie tędy droga. Jeśli na etapie HRa musimy tak robić, to znaczy, że na poprzednich etapach coś poszło zupełnie nie tak w procesie wychowawczym.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po czwarte:\u003C/strong> powinniśmy jak najbardziej zaangażować w działanie przy naszej organizacji wszystkich, którzy osiągnęli sylwetkę HR/ki, żeby i oni byli znakiem, że promowany przez nas styl życia jest dobry, atrakcyjny i pożyteczny.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po piąte:\u003C/strong> naturalną konsekwencją osiągnięcia sylwetki HRa/ki powinno być zaangażowanie w działania prospołeczne i realny wpływ na otoczenie. HR/ka nie potrzebuje już nakazu – jego postawa sama popycha go ku inicjatywom, które służą dobru wspólnemu. Widać to w lokalnych społecznościach, gdzie często to właśnie harcerze inicjują projekty, które sprawiają, że wszystkim żyje się lepiej.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po szóste:\u003C/strong> być mniej kompromisowym jeśli chodzi o zaliczanie wszelkiego rodzaju prób i mniej patrzyć na swoje sympatię czy antypatię, a bardziej realne umiejętności kandydata. Jeśli nie potrafimy sami ocenić go obiektywnie, poprośmy innych.\u003C/p>\n\u003Ch2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\">\u003Cstrong>Weryfikacja – jaką mam propozycję?\u003C/strong>\u003C/h2>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Po części już opisałem co należałoby zrobić, aby proces weryfikacji czy kandydat osiagnął sylwetkę HRa/ki był łatwiejszy. Wcześniejsze stopnie muszą być osiągnięte porządnie, to da nam pewność, że kandydat, z którym rozmawiamy: nie kłamie, potrafi zauważyć swoje słabości, zalety i stanąć w prawdzie o sobie.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Nie musimy mu wyznaczać zadań do zrobienia, żeby udowodnił, że osiągnął sylwetkę, ani mu ich zatwierdzać. Powinien w mojej ocenie na tym etapie sam potrafić ocenić, gdzie musi nadrobić braki, aby w pełni móc się nazywać HRem, samodzielność powinien nabyć przy stopniu ćwika, a znajomość swoich wad i zalet powinien w pełni rozpoznać przy HO.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Co zatem musimy zrobić?\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Sprawdzić czy osiągnął sylwetkę, ale jak?\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Przede wszystkim niech odpowiada przed HRami\u003C/strong> (znów, uściślam, że nie chodzi o formalizm, ale o prawdziwych HRów, z sylwetki – tak, to robi różnicę, jeśli kandydat nie czuję, że to są ludzie, którymi chce być, to robi stopień dla formalności: znów cytat z rozmowy z kandydatem na  HRa: “e tam, nie ważne jakie te zadania, ważne, żeby otworzyli, żebym mógł zamknąć przewodnika…”) Na Pomorzu, żeby otworzyć przewodnika trzeba mieć otwartą próbę na HRa – pilotaż.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po drugie:\u003C/strong> po prostu sprawdzajmy tego człowieka. Weryfikację jego stopnia oprzyjmy nie tylko tym co nam powie, ale również na tym jak się zachowuje na co dzień. Przecież jest naszym bratem – więc powinniśmy spędzić z nim trochę czasu przed kapitułą. Ktoś powie: ale nasz hufiec ma 50 takich chętnych. Nie sposób, żeby kapituła poznała wszystkich. Dobrze, to niech na świadectwie dwóch lub trzech HRów się oprze to rozpoznanie. Niech napiszą opinie jak widzą kandydata.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po trzecie:\u003C/strong> niech opisze swoje dokonania, niech przedstawi je na piśmie, w formie filmu: niech będzie po tym ślad. I proszę się nie obawiać, że takie pismo go zniechęci, bo głupio mu będzie pisać o sobie. Jeżeli jest HRem, a to chce nam udowodnić, to przecież nabrał odpowiedniej pokory i wie, że mówienie o swych dokonaniach nie musi wpędzać w pychę. Powiecie, że nie umie pisać? Wydaję mi się, że jeśli tak jest, a nie wynika to z choroby, to nie jest HRem. Nie mówimy tutaj, że musi pisać dwunastozgłoskowcem, ale potrafić się w sposób płynny wypowiedzieć na piśmie. Niech napisze też jak mają się obszary życia harcerskiego w jego życiu: czy pomaga komuś indywidualnie? Czy dokształca się samodzielnie? Czy potrafi budować zdrowe i wartościowe relacje? Czy dba o swoje zdrowie? Ale także, czy umie chociaż minimum z technik harcerskich, choć moim zdaniem powinien co najmniej umieć spędzić sam w lesie tydzień w pełnym komforcie, wszak musi być gotowy.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po czwarte:\u003C/strong> kapituła niech będzie rozmową. Stawianiem trudnych, lecz przyjacielskich pytań, dopytywaniem, sprawdzaniem, to nie tylko pomoże sprawdzić czy osiągnął samodzielność, charakter, ale także czy umie się swobodnie wypowiadać. Niech dostanie pytania o tym czym dla niego jest harcerstwo, co to znaczy być harcerzem? Co będzie się zawsze starał robić jako HR?\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po piąte:\u003C/strong> niech werdykt zostanie ogłoszony po dyskusji z obecnością kandydata, aby nie mówiono o nim bez niego pozostawiając go po kapitule w sferze domysłów. Niech HRowie zdecydują czy rzeczywiście kandydat może się nazywać od dzisiaj HRem, a jeśli nie, to niech wskażą mu obszary, w których zdaniem kapituły mu jeszcze czegoś brakuje – choć trudno, żeby taka sytuacja się pojawiła, jeśli wszystkie etapy wcześniej zdał pomyślnie.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">\u003Cstrong>Po szóste:\u003C/strong> Niech zostanie dopuszczony do próby szlaku. Niech to będzie samotna wędrówka, najlepiej siedmiodniowa, w której: sam sobie będzie gotował, sam zadba o swoje schronienie, pomoże jak największej ilości osób (oczywistym jest, że nie ilość, a jakość, HR powinien to rozumieć). Niech to będzie zwieńczeniem jego kształtowania harcerskiego. I niech wróci do kapituły, niech opisze, a wtedy jeśli nawet próba szlaku go nie złamała, niech wybiją mu na krzyżu stopień, w innym wypadku niech boi się, że kłamał.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Dodam, że z mojej perspektywy nie każdy musi dojść do HRa zgodnie z tym co mówiło się o tym stopniu za czasów Bi-PI i w 20 leciu międzywojennymi oraz Instrukcje KIHAMu (lata 80.) – kiedy przywrócono stopnie w opozycji do PRL-owskiego ZHP, powtarzano tę samą myśl: HR ma być szczytem ideału wychowawczego, a nie masowym stopniem.\u003C/p>\n\u003Cp class=\"wp-block-paragraph\">Czy jesteś już takim HR-em — nie tylko ze stopnia, ale z sylwetki — jakiego sam chciałbyś mieć za wzór?\u003C/p>\n\u003C/div>\n",{"rendered":906,"protected":21},"\u003Cp>Celem nie jest realizacja zadań. Celem jest ukształtowanie Harcerza Rzeczypospolitej — dojrzałego, gotowego do służby.\u003C/p>\n",[908,15,30,31,33],"post-1169","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>A CELEM JEST SYLWETKA - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/a-celem-jest-sylwetka/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"A CELEM JEST SYLWETKA - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:description\" content=\"Celem nie jest realizacja zadań. Celem jest ukształtowanie Harcerza Rzeczypospolitej — dojrzałego, gotowego do służby.\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/a-celem-jest-sylwetka/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-07-27T21:33:09+00:00\" />\n\u003Cmeta property=\"og:image\" content=\"https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/svg/1f609.svg\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" />\n\t\u003Cmeta name=\"twitter:data1\" content=\"18 minut\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/a-celem-jest-sylwetka\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/a-celem-jest-sylwetka\\/\",\"name\":\"A CELEM JEST SYLWETKA - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/a-celem-jest-sylwetka\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/a-celem-jest-sylwetka\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\/\\/s.w.org\\/images\\/core\\/emoji\\/17.0.2\\/svg\\/1f609.svg\",\"datePublished\":\"2026-03-02T13:25:34+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-27T21:33:09+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/a-celem-jest-sylwetka\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/a-celem-jest-sylwetka\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/a-celem-jest-sylwetka\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\/\\/s.w.org\\/images\\/core\\/emoji\\/17.0.2\\/svg\\/1f609.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/s.w.org\\/images\\/core\\/emoji\\/17.0.2\\/svg\\/1f609.svg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/a-celem-jest-sylwetka\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"A CELEM JEST SYLWETKA\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":911,"robots":912,"canonical":900,"og_locale":43,"og_type":44,"og_title":911,"og_description":913,"og_url":900,"og_site_name":46,"article_publisher":47,"article_modified_time":914,"og_image":915,"twitter_card":55,"twitter_misc":918,"schema":920},"A CELEM JEST SYLWETKA - Czarny Szlak",{"index":38,"follow":39,"max-snippet":40,"max-image-preview":41,"max-video-preview":42},"Celem nie jest realizacja zadań. Celem jest ukształtowanie Harcerza Rzeczypospolitej — dojrzałego, gotowego do służby.","2026-07-27T21:33:09+00:00",[916],{"url":917,"type":27,"width":27,"height":27},"https://s.w.org/images/core/emoji/17.0.2/svg/1f609.svg",{"Szacowany czas czytania":919},"18 minut",{"@context":59,"@graph":921},[922,932,933,937,943],{"@type":62,"@id":900,"url":900,"name":911,"isPartOf":923,"primaryImageOfPage":924,"image":926,"thumbnailUrl":917,"datePublished":846,"dateModified":914,"breadcrumb":927,"inLanguage":71,"potentialAction":929},{"@id":64},{"@id":925},"https://czarnyszlak.org/istota/a-celem-jest-sylwetka/#primaryimage",{"@id":925},{"@id":928},"https://czarnyszlak.org/istota/a-celem-jest-sylwetka/#breadcrumb",[930],{"@type":74,"target":931},[900],{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":925,"url":917,"contentUrl":917},{"@type":80,"@id":928,"itemListElement":934},[935,936],{"@type":83,"position":84,"name":85,"item":86},{"@type":83,"position":88,"name":902},{"@type":90,"@id":64,"url":86,"name":46,"description":91,"publisher":938,"potentialAction":939,"inLanguage":71},{"@id":93},[940],{"@type":96,"target":941,"query-input":942},{"@type":98,"urlTemplate":99},{"@type":101,"valueRequired":102,"valueName":103},{"@type":105,"@id":93,"name":46,"url":86,"logo":944,"image":945,"sameAs":946},{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":107,"url":108,"contentUrl":108,"width":109,"height":110,"caption":46},{"@id":107},[47],{"image":948,"url":949,"author":425,"date":950,"excerpt":913,"views":951,"rating_sum":952,"rating_count":953,"rating_avg":954,"comments":152,"read_url":949},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2025/11/Niebieski-Zolty-Nowoczesny-Rzemieslniczy-Baner-x-frame-3-2-scaled.png","https://czarnyszlak.org/?p=293","11.11.2025",66,70,18,3.89,{"self":956,"collection":961,"about":963,"replies":965,"wp:attachment":968,"curies":971},[957],{"href":958,"targetHints":959},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1169",{"allow":960},[127],[962],{"href":130},[964],{"href":133},[966],{"embeddable":102,"href":967},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1169",[969],{"href":970},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1169",[972],{"name":145,"href":146,"templated":102},{"id":974,"date":826,"date_gmt":827,"guid":975,"modified":826,"modified_gmt":827,"slug":977,"status":14,"type":15,"link":978,"title":979,"content":981,"excerpt":982,"featured_media":152,"comment_status":26,"ping_status":26,"template":27,"class_list":983,"yoast_head":985,"yoast_head_json":986,"istota_meta":1012,"istota_comments_count":152,"_links":1021},1167,{"rendered":976},"https://czarnyszlak.org/?istota_article=po-pierwsze-autentycznosc","po-pierwsze-autentycznosc","https://czarnyszlak.org/istota/po-pierwsze-autentycznosc/",{"rendered":980},"PO PIERWSZE AUTENTYCZNOŚĆ",{"rendered":27,"protected":21},{"rendered":27,"protected":21},[984,15,30,31,33],"post-1167","\u003C!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https://yoast.com/product/yoast-seo-wordpress/ -->\n\u003Ctitle>PO PIERWSZE AUTENTYCZNOŚĆ - Czarny Szlak\u003C/title>\n\u003Cmeta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" />\n\u003Clink rel=\"canonical\" href=\"https://czarnyszlak.org/istota/po-pierwsze-autentycznosc/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" />\n\u003Cmeta property=\"og:type\" content=\"article\" />\n\u003Cmeta property=\"og:title\" content=\"PO PIERWSZE AUTENTYCZNOŚĆ - Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"og:url\" content=\"https://czarnyszlak.org/istota/po-pierwsze-autentycznosc/\" />\n\u003Cmeta property=\"og:site_name\" content=\"Czarny Szlak\" />\n\u003Cmeta property=\"article:publisher\" content=\"https://www.facebook.com/profile.php?id=61579692898860\" />\n\u003Cmeta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" />\n\u003Cscript type=\"application/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\/\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/po-pierwsze-autentycznosc\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/po-pierwsze-autentycznosc\\/\",\"name\":\"PO PIERWSZE AUTENTYCZNOŚĆ - Czarny Szlak\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-03-02T13:25:34+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/po-pierwsze-autentycznosc\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/po-pierwsze-autentycznosc\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/istota\\/po-pierwsze-autentycznosc\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona główna\",\"item\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"PO PIERWSZE AUTENTYCZNOŚĆ\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#website\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"description\":\"Do zobaczenia na Czarnym Szlaku!\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#organization\",\"name\":\"Czarny Szlak\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\",\"url\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"contentUrl\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/wp-content\\/uploads\\/2025\\/12\\/590889860_1129188685708870_5907964095199839820_n.png\",\"width\":2048,\"height\":1152,\"caption\":\"Czarny Szlak\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\/\\/czarnyszlak.org\\/#\\/schema\\/logo\\/image\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\/\\/www.facebook.com\\/profile.php?id=61579692898860\"]}]}\u003C/script>\n\u003C!-- / Yoast SEO plugin. -->",{"title":987,"robots":988,"canonical":978,"og_locale":43,"og_type":44,"og_title":987,"og_url":978,"og_site_name":46,"article_publisher":47,"twitter_card":55,"schema":989},"PO PIERWSZE AUTENTYCZNOŚĆ - Czarny Szlak",{"index":38,"follow":39,"max-snippet":40,"max-image-preview":41,"max-video-preview":42},{"@context":59,"@graph":990},[991,998,1002,1008],{"@type":62,"@id":978,"url":978,"name":987,"isPartOf":992,"datePublished":846,"breadcrumb":993,"inLanguage":71,"potentialAction":995},{"@id":64},{"@id":994},"https://czarnyszlak.org/istota/po-pierwsze-autentycznosc/#breadcrumb",[996],{"@type":74,"target":997},[978],{"@type":80,"@id":994,"itemListElement":999},[1000,1001],{"@type":83,"position":84,"name":85,"item":86},{"@type":83,"position":88,"name":980},{"@type":90,"@id":64,"url":86,"name":46,"description":91,"publisher":1003,"potentialAction":1004,"inLanguage":71},{"@id":93},[1005],{"@type":96,"target":1006,"query-input":1007},{"@type":98,"urlTemplate":99},{"@type":101,"valueRequired":102,"valueName":103},{"@type":105,"@id":93,"name":46,"url":86,"logo":1009,"image":1010,"sameAs":1011},{"@type":77,"inLanguage":71,"@id":107,"url":108,"contentUrl":108,"width":109,"height":110,"caption":46},{"@id":107},[47],{"image":1013,"url":1014,"author":284,"date":1015,"excerpt":1016,"views":1017,"rating_sum":1018,"rating_count":1019,"rating_avg":1020,"comments":152,"read_url":1014},"https://czarnyszlak.org/wp-content/uploads/2026/02/Po-pierwsze-autentycznosc.-Kilka-mysli-o-harcerstwie-niezaleznym.png","https://czarnyszlak.org/?page_id=958","12.02.2026","Od kilku lat zjawisko odłączania się środowisk od wielkich organizacji przybiera na sile. Co możemy zaoferować w zamian? Przede wszystkim autentyczność.",63,75,19,3.95,{"self":1022,"collection":1027,"about":1029,"replies":1031,"wp:attachment":1034,"curies":1037},[1023],{"href":1024,"targetHints":1025},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/istota_article/1167",{"allow":1026},[127],[1028],{"href":130},[1030],{"href":133},[1032],{"embeddable":102,"href":1033},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/comments?post=1167",[1035],{"href":1036},"https://czarnyszlak.org/wp-json/wp/v2/media?parent=1167",[1038],{"name":145,"href":146,"templated":102},15,1786049910620]